Türkiye’den uzayda tarihi adım: Artemis Anlaşmaları imzalandı

Türkiye, Ay ve daha uzak hedeflerde barışçıl, güvenli ve şeffaf uzay faaliyetlerine ilişkin temel ilkeleri belirleyen Artemis Anlaşmaları’nı imzaladı. Böylece Türkiye, ABD öncülüğündeki anlaşmanın 71’inci imzacısı oldu.

ABD Havacılık ve Uzay Ajansı (NASA), Türkiye’nin Artemis Anlaşmaları’na katıldığını duyurdu. Washington’daki NASA Genel Merkezi’nde düzenlenen imza törenine NASA Başkanı Jared Isaacman ev sahipliği yaptı.

Türkiye adına anlaşmayı Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır imzalarken, törende Türkiye Uzay Ajansı (TUA) Başkanı Yusuf Kıraç ile ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Vekili Connor Tomlinson da yer aldı.

NASA Başkanı Isaacman, törende yaptığı konuşmada Türkiye’nin anlaşmaya katılmasından duyduğu memnuniyeti dile getirerek, "Türkiye Cumhuriyeti'ni Artemis Anlaşmaları'nın 71'inci imzacısı olarak karşılamak benim için bir ayrıcalık" ifadelerini kullandı.

Isaacman, ABD Başkanı Donald Trump’ın NASA’ya Ay yüzeyine dönüş çalışmalarını hızlandırma, Ay’da insanlığın başka bir gök cismindeki ilk kalıcı varlığını oluşturacak bir üs kurma ve gelecekteki insanlı Mars görevlerinin temelini atma talimatı verdiğini belirtti.

Türkiye, gelecekteki Ay görevlerinde yer alabilecek

NASA Başkanı Isaacman, Artemis programının yalnızca ABD’nin çabalarıyla yürütülmediğine dikkat çekerek, anlaşmaya taraf olan ülkelerin gelecekteki görevlere katkı sunabileceğini belirtti.

Artemis Anlaşmaları kapsamında ülkeler; büyük donanım bileşenleri, bilimsel yükler, teknoloji gösterimleri, CubeSat'lar ve çeşitli teknolojik yeteneklerle gelecekteki Artemis görevlerine destek sağlayabilecek.

NASA, Türkiye’nin uzay çalışmalarını vurguladı

NASA’nın açıklamasında Türkiye’nin son yıllarda gerçekleştirdiği insanlı uzay uçuşlarına da dikkat çekildi.

Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı, 2024 yılında Axiom Mission 3 kapsamında Uluslararası Uzay İstasyonu’na (UUİ) giderek NASA astronotlarıyla birlikte çeşitli bilimsel çalışmalara katıldı.

Türkiye’nin ikinci astronotu Tuva Cihangir Atasever ise aynı yıl Virgin Galactic’in Galactic 07 görevi kapsamında yörünge altı uçuş gerçekleştirdi. Atasever, uçuş sırasında çeşitli deneyler ve insan fizyolojisine yönelik araştırmalar yürüttü.

Türkiye ayrıca Ay’a yönelik ilk görevi AYAP-1 için hazırlıklarını sürdürüyor. Görev kapsamında geliştirilen uzay aracının Ay’a gönderilmesi planlanıyor.

İmza, Antalya’daki Uluslararası Uzay Kongresi öncesinde geldi

Türkiye’nin Artemis Anlaşmaları’na katılması, ekim ayında Antalya’da düzenlenmesi planlanan Uluslararası Uzay Kongresi (IAC) öncesinde gerçekleşti.

NASA, Artemis Anlaşmaları’na imza atan çok sayıda ülkenin Uluslararası Uzay Kongresi’ne katılmasının beklendiğini açıkladı.

Artemis Anlaşmaları nedir?

Artemis Anlaşmaları, Ay ve diğer gök cisimlerinde devletlerin yanı sıra özel şirketlerin faaliyetlerine yönelik ilginin artması üzerine NASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı öncülüğünde 2020 yılında oluşturuldu.

Anlaşmalar, Ay, Mars ve daha uzak uzay bölgelerinin keşfi sırasında ülkeler arasındaki güvenlik, şeffaflık ve koordinasyonu artırmaya yönelik ortak ilkeler ortaya koyuyor.

Bu ilkeler arasında uzayın barışçıl ve şeffaf şekilde keşfedilmesi, ihtiyaç halinde diğer ülkelere yardım sağlanması, bilimsel verilerin paylaşılması, uzay faaliyetlerinin diğer ülkelerin çalışmalarına müdahale etmemesi ve tarihsel öneme sahip alanların korunması bulunuyor.

Artemis Anlaşmaları, hukuken bağlayıcı yeni bir uluslararası uzay anlaşması niteliği taşımıyor. Bunun yerine taraf ülkelerin mevcut uluslararası uzay hukukunu nasıl uygulayacaklarına ilişkin ortak ilkeler ve siyasi taahhütler içeriyor.

Anlaşmaya katılan ülkelerin, gelecekteki Ay araştırmaları ve Artemis görevlerinde ABD ile diğer ortaklarla işbirliği yapmasının önünün açılması hedefleniyor.