Lefkoşa 25°USD50,47 ₺▲EUR55,70 ₺▲GBP66,63 ₺▲GRAM ALTIN6.061,17 ₺ Nöbetçi Eczaneler
SON DAKİKA

Hakan Çaydamlı yazdı: Buzlama ve bipleme çağdaşlık değildir! 4/4

Kıbrıs Postası köşe yazarı ve ekonomist-yazar Hakan Çaydamlı, Türkiye’de televizyon ve dijital yayın platformlarında uygulanan sansür politikalarını ele aldığı yazı dizisinin dördüncü bölümünde, alkol, sigara, argo ve…

5 dakika okumaHaber: Kıbrıs Postası
Paylaş
Hakan Çaydamlı yazdı: Buzlama ve bipleme çağdaşlık değildir! 4/4

Çaydamlı, buzlama ve bipleme uygulamalarının sanatın anlatım bütünlüğünü bozduğunu belirterek, sansürün çağdaşlık ve toplumsal gelişmişlik göstergesi olarak sunulamayacağını ifade etti.

"SANATIN VE GERÇEKLİĞİN SANSÜRLENMESİ"

Çaydamlı’nın konuya ilişkin yazısının devamı şu şekilde:

"Oysa televizyon izleyen insan, ekranda gördüğü her davranışı taklit etmek zorunda değildir. Bir filmde cinayet görmek insanı katil yapmadığı gibi, bir dizide rakı içen karakter görmek de insanı alkolik yapmaz. Bir karakterin sigara içmesi, izleyicinin sigaraya başlaması anlamına gelmez. Sanatın, sinemanın ve televizyonun temel işlevlerinden biri zaten insan hayatını bütün çelişkileri, zaafları, alışkanlıkları ve gerçekleriyle temsil etmektir. Hayatın içinde bulunan bir davranışı sanat eserinden silmeye çalışmak, gerçekliği ortadan kaldırmak değil, gerçekliğin üzerini örtmektir.

Dahası, bu uygulama sanatın anlatım bütünlüğüne de zarar veriyor. Bir karakterin kişiliğini, sosyal çevresini, yaşam tarzını, alışkanlıklarını ve içinde bulunduğu kültürel atmosferi anlamamıza yardımcı olan ayrıntılar sansürleniyor. Yönetmenin kurduğu sahne, oyuncunun performansı ve senaryonun doğal akışı, ekrana sonradan yerleştirilen buzlu lekelerle ve seslere eklenen yapay biplerle sakatlanıyor.

Bir rakı sofrası bazen dostluğu, bazen yalnızlığı, bazen hüznü, bazen bir hesaplaşmayı, bazen de toplumsal bir geleneği anlatır. Bir karakterin sigara yakması kimi zaman gerginliğini, kimi zaman çaresizliğini, kimi zaman düşüncelere dalışını ifade eder. Bir karakterin kullandığı argo veya küfürlü bir ifade de bazen öfkesini, kişiliğini, içinde bulunduğu sosyal çevreyi ve sahnenin dramatik gerçekliğini yansıtır.

Bunların hepsini tek bir ahlakçı sansür kalıbına sokmak, sanatın anlatım dilini yoksullaştırmaktır.

Üstelik ortada son derece açık bir çelişki vardır: Alkollü içeceklerin ve sigaranın gerçek hayatta satılmasına, tüketilmesine, insanların bunlarla her gün karşılaşmasına engel olamayan bir anlayış, bunların televizyonda görünmesini ve duyulmasını engelleyerek neyi başardığını sanmaktadır?

Sokakta insanlar sigara içiyor. Restoranlarda rakı, şarap ve bira masaları kuruluyor. İnsanlar evlerinde viski içiyor. Gündelik hayatta herkesin kullandığı kelimeler konuşmalarda yer alıyor. Otomobiller yollarda markaları ve logolarıyla dolaşıyor. Televizyonu açtığınızda bunları buzlayabilir, bipleyebilir, görüntülerini karartabilir veya seslerini kesebilirsiniz ama hayatın kendisini sansürleyemezsiniz.

Toplumun gözünü kapatarak toplumu eğitemezsiniz. İnsanların duyduklarını ve gördüklerini sansürleyerek onları bilinçlendiremezsiniz.

Burada asıl tartışılması gereken, alkolün ve sigaranın sağlık açısından zararlı olup olmadığı değildir. Elbette her ikisinin de ciddi sağlık riskleri vardır. Bunları inkâr etmenin hiçbir anlamı yoktur. Tartışılması gereken, bu risklerle mücadele etmenin yolunun sanat eserlerini, diyalogları ve hayatın doğal görüntülerini sansürlemek olup olmadığıdır.

Benim itirazım tam da buradadır.

İnsanlara bilgi vermek yerine görüntüleri karartmayı, bilinçlendirmek yerine saklamayı, özgür bireyler yetiştirmek yerine neyi görüp neyi duyabileceklerine karar vermeyi tercih eden bu anlayış, çağdaş bir toplumun ihtiyaç duyduğu özgürlükçü ve akılcı yaklaşımın tam karşısında durmaktadır.

Bir de işin ikiyüzlülük boyutu var. Gerçek hayatta herkesin bildiği, gördüğü, tanıdığı ve karşılaştığı bir davranış, televizyon ekranında sanki hiç yaşanmaması gereken korkunç bir ayıpmış gibi muamele görüyor. İnsanlar içki masasında oturuyor ama içki görünmemeli. Karakter sigara içiyor ama sigara görünmemeli. Dumanı görseniz de sigarayı görmemelisiniz. İnsanlar konuşuyor ama bazı kelimeleri duymamalısınız. Otomobilin kendisini görebilirsiniz ama markasını görmemelisiniz!

Bu nasıl bir toplumsal samimiyettir?

Bir yandan hayatın gerçekleriyle iç içe yaşayıp diğer yandan o gerçekleri ekranda yok saymak, ahlaklı olmak değil, ikiyüzlü olmaktır.

Dahası, bu buzlama ve bipleme uygulamalarının sigara ve alkol tüketimini azalttığına ilişkin ikna edici bir bilimsel kanıt ortaya konmadan, bunları etkili bir mücadele yöntemiymiş gibi sunmak da ayrı bir sorumsuzluktur. Bir kamu politikası, yalnızca iyi niyet iddiasıyla değil, ölçülebilir sonuçlarıyla değerlendirilmelidir. Sansürün tüketimi azalttığını gösteren güvenilir veriler yoksa, bu uygulamanın halk sağlığı başarısı olarak pazarlanmasının hiçbir bilimsel dayanağı bulunmamaktadır.

Elbette çocukların korunması, alkol ve tütün kullanımının özendirilmemesi ve yayıncılıkta sorumluluk ilkesi önemlidir. Ancak çocukları korumak adına yetişkinlerin gerçeklikle kurduğu ilişkiyi de ortadan kaldırmaya kalkışmak kabul edilebilir değildir. Bilgilendirme, yaş sınıflandırması, yayın ilkeleri ve etkili halk sağlığı politikaları gibi araçlar varken her görüntünün üzerine buzlu bir sansür perdesi çekmek, her konuşmanın ortasına bip sesi yerleştirmek akılcı bir çözüm değildir.

SON SÖZ: BUZLAMA VE BİPLEME ÇAĞDAŞLIK DEĞİLDİR!

Sonuçta mesele bir rakı şişesi, bir kadeh şarap, bir bardak bira, bir viski bardağı, bir sigara, bir otomobil logosu veya birkaç kelime değildir.

Mesele, hayatı olduğu gibi göstermekten ve duymaktan korkan bir zihniyetin, kendi ahlak anlayışını herkesin üzerine dayatma çabasıdır.

Mesele, yetişkin bireyin kendi kararlarını verebilme yeteneğine güvenmeyen, sanatın ve yayıncılığın ifade özgürlüğünü daraltan, ticari anlaşmaları ve izleyici tercihlerini hiçe sayabilen, üstelik bütün bunları toplumsal fayda ve ahlak adına yaptığını iddia eden bir anlayıştır.

Dahası, mesele artık yalnızca ücretsiz televizyon yayınları da değildir. Parasını ödeyerek abone olduğumuz özel platformlarda dahi aynı sansürle karşılaşmamız, izleyicinin tercih hakkının ve satın aldığı hizmetin niteliğinin hiçe sayılmasıdır. Abonelik ücreti ödeyen yetişkin bir insanın orijinal içeriğe erişebilmesi bir ayrıcalık değil, son derece makul bir beklentidir.

Ve artık şu gerçeği kabul etmek gerekiyor:

Bir toplumun gelişmişliği, ekranlarında ne kadar çok şeyi buzladığı, kaç kelimeyi biplettiği veya kaç görüntüyü kararttığıyla değil, gerçeklerle ne kadar özgürce, bilinçli ve olgun biçimde yüzleşebildiğiyle ölçülür.

Rakı şişesini buzlayarak rakı tüketimini, sigarayı kapatarak sigara içmeyi, viski bardağını görünmez kılarak alkol alışkanlığını ortadan kaldıramazsınız. Konuşmaların üzerine bip sesi koyarak insanların dilini, düşüncelerini ve gündelik hayatın gerçeklerini değiştiremezsiniz. Otomobil markalarının logolarını kapatarak da ticari anlaşmaları, marka haklarını ve uluslararası yayıncılık pratiklerini yok sayamazsınız.

Üstelik bütün bunları yaparken, belki de hayatlarında hiç sigara içmeyi veya alkol tüketmeyi düşünmemiş insanların bile dikkatini bu maddelere çekerek tam tersine merak ve ilgi uyandırıyorsunuz.

Bir tarafta otomobil üreticileri, markalarının milyonlarca insana ulaşması için para ödeyerek film ve dizi yapımcılarıyla anlaşmalar yapıyor; diğer tarafta sansür uygulayıcıları, bu görünürlüğü kendi keyfî reklam ve rekabet anlayışları doğrultusunda ortadan kaldırıyor. Ticari bir anlaşmanın karşılığında elde edilmesi beklenen marka görünürlüğü, bir buzlama müdahalesiyle yok edilebiliyor. Bunun ticari ve hukuki sonuçlarının sorgulanması da kaçınılmazdır.

Yaptığınız tek şey, televizyon ekranını hayatın kendisinden daha steril, daha yapay, daha tutucu ve daha ikiyüzlü bir yere dönüştürmektir.

Yeter artık! Hayatın kendisini sansürlemeyi bırakın. İnsanları çocuk yerine koymaktan vazgeçin. Parasını ödediğimiz yayınlarda bize sansürlü içerik dayatmayın. Sanatın, ticaretin ve izleyicinin tercih hakkına saygı gösterin. Gerçekliği buzlayarak, kelimeleri bipleterek, otomobil logolarını kapatarak ahlak bekçiliği yapamazsınız!

Çünkü sansür, gerçekleri ortadan kaldırmaz; yasakladığı şeyin üzerine daha fazla dikkat çeker ve en sonunda sansürcünün gerçeklerden ne kadar korktuğunu gösterir"

Bu habere tepkiniz?

Paylaş

Yorumlar

İlgili Haberler