Güneş’in yüzeyindeki hareketlilik, modern kameralar ve gelişmiş teleskopların yanı sıra onlarca yıldır kullanılan geleneksel bir yöntemle de takip ediliyor.
Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü, 1947 yılında başlattığı düzenli Güneş gözlemlerini bugün de sürdürüyor.
Güneş’in teleskop aracılığıyla elde edilen görüntüsü doğrudan kağıt üzerine yansıtılıyor. Gözlemciler, Güneş yüzeyindeki lekeleri bu görüntü üzerinde tek tek işaretleyip tanımlıyor ve numaralandırıyor.
Yıllardır sürdürülen bu çalışma sayesinde Güneş’in aktivitesine ilişkin kesintisiz bir veri arşivi oluşturuluyor.
1947’DEN BU YANA HER GÜN GÖZLEM
TÜBİTAK Gökyüzü Gözlem Etkinliği kapsamında Afyonkarahisar’daki Emre Gölü’nde düzenlenen etkinliğe katılan Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Öğretim Görevlisi Dr. Cihan Tuğrul Tezcan, rasathanenin Güneş gözlemleri hakkında bilgi verdi.
Rasathanenin Fatih Gökmen tarafından 1920 yılında kurulduğunu belirten Tezcan, 20 santimetre açıklığındaki teleskopla gökyüzünün gözlemlenmesi için ilk adımların atıldığını anlattı.
Tezcan, düzenli ve kesintisiz Güneş gözlemlerine ise 1947 yılında başlandığını belirterek, o tarihten bu yana elde edilen kayıtların titizlikle korunduğunu ifade etti.
LEKELER, ULUSLARARASI VERİ MERKEZLERİNE GÖNDERİLİYOR
Gözlemlerde tespit edilen Güneş lekelerinin yalnızca kağıda geçirilmekle kalmadığını belirten Tezcan, her bir lekenin tanımlanarak numaralandırıldığını ve elde edilen verilerin uluslararası veri merkezleriyle paylaşıldığını söyledi.
Tezcan, “1947’den bu yana her gün yaptığımız bu kayıtları elimizde tutuyoruz, bu lekeleri tanımlayıp numaralandırıyoruz, uluslararası veri merkezlerine gönderiyoruz. Böylece güneş lekelerinin evrimsel yapısını, süreçlerini ve aktivite dönemlerini belirleyip inceleme şansı yakalıyoruz.” dedi.
Bu uzun soluklu kayıtların, Güneş’in yıllar içerisindeki davranışının anlaşılması açısından önemli bir bilimsel kaynak oluşturduğu belirtildi.
GELENEKSEL YÖNTEMDEN YÜKSEK ÇÖZÜNÜRLÜKLÜ VERİ
Kandilli Rasathanesi’nde kullanılan yöntemin geçmişten kalan basit bir uygulama olmanın ötesinde bilimsel açıdan önemli avantajlar taşıdığına dikkat çeken Tezcan, yöntemin uluslararası gözlemevlerinde de kullanıldığını ifade etti.
Güneş gözlemlerinde doğrudan kamerayla görüntü almak yerine teleskoptan elde edilen görüntünün kağıda yansıtılmasıyla yüzeydeki lekelerin ayrıntılı şekilde işaretlendiğini belirten Tezcan, bu sayede kalıcı bir gözlem kaydı oluşturulduğunu söyledi.
FİZİKSEL VE DİJİTAL ARŞİV OLUŞTURULDU
Rasathanede yıllar boyunca elde edilen verilerin hem fiziksel hem de dijital ortamda saklandığını aktaran Tezcan, böylece geçmiş gözlemlerin gelecek araştırmalarda da kullanılabilmesinin sağlandığını belirtti.
Güneş’in doğrudan teleskopla gözlemlenmesinde göz sağlığının korunması, görüntü çözünürlüğünün artırılması ve kamera ekipmanlarının zarar görmemesi amacıyla çeşitli filtrelerin kullanıldığını anlatan Tezcan, kağıda görüntü aktarma yönteminin bu noktada farklı bir avantaj sunduğunu ifade etti.
“OPTİK SİSTEMİN KIRINIM LİMİTİNİ KULLANIYORUZ”
Geleneksel gözlem tekniğinin sağladığı bilimsel kazanıma değinen Tezcan, “Normalde sadece kameranın çözünürlüğüyle yetinmeniz gerekirken, biz bu geleneksel yöntemle optik sistemin kırınım limitini kullanarak gözlem yapıyoruz. Böylece daha sağlıklı verilere ulaşmış oluyoruz.” diye konuştu.
Tezcan, kullanılan yöntemle Güneş’in beyaz ışığının yüzey lekelerini gözlemlemek için doğrudan değerlendirilebildiğini ve uzun yıllara yayılan kayıtların bilimsel değerinin korunduğunu vurguladı.
GÖKYÜZÜ GÖZLEM ETKİNLİĞİNDE GÜNEŞ VE METEOR HEYECANI
Kandilli Rasathanesinin geleneksel Güneş gözlem yöntemi, Afyonkarahisar’ın Emre Gölü’nde düzenlenen TÜBİTAK Gökyüzü Gözlem Etkinliği’nde ziyaretçilere de tanıtıldı.
Gündüz saatlerinde Güneş üzerindeki lekelerin gözlemlendiği etkinlikte, gece ise gökyüzünün farklı bir şöleni yaşandı. Gökyüzü meraklıları, Perseid meteor yağmurunu izleme fırsatı bulurken, yüzlerce katılımcı bilim insanlarından gök cisimleri ve gözlem teknikleri hakkında bilgi aldı.
Etkinliğe ilk kez katılan Tezcan, ziyaretçilerin ilgisinden memnun olduklarını belirterek, Kandilli Rasathanesinin onlarca yıllık Güneş gözlem geleneğini yeni kuşaklarla buluşturmanın önemine dikkati çekti.
