İsrail seçimlerinde hiçbir blok çoğunluğu sağlayamadı: Gözler koalisyon pazarlıklarında

İsrail'de 27 Ekim'de gerçekleştirilen genel seçimlerin ardından oy sayımı devam ederken, ilk sonuçlar Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki blok ile muhalefet partileri arasında yakın bir yarış yaşandığını gösteriyor.

Merkez Seçim Komitesi'nin açıklamasına göre, seçime katılım oranı yüzde 77,7'ye ulaştı. Bu, 1999'dan bu yana kaydedilen en yüksek katılım oranı oldu.

Haaretz'in aktardığı resmî olmayan son sonuçlara göre, Başbakan Netanyahu liderliğindeki blok 55 milletvekiline ulaşırken muhalefet partilerinin oluşturduğu bloğun sandalye sayısı 49'da kaldı. İki Arap listesi ise toplam 16 sandalye kazanarak önemli bir başarı elde etti.

Aşırı sağcı Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich'in partileri ise toplam 13 sandalye kazanarak kayda değer bir ilerleme sağlayamadı. Radikal söylemleriyle dikkat çeken bu iki siyasetçinin partileri de hâlihazırda Netanyahu'nun bloğunda yer alıyor.

İsrail'de hükümet kurabilmek için 120 sandalyeli Knesset'te en az 61 sandalyeyle çoğunluğun sağlanması gerekiyor. İlk sonuçlar, hiçbir bloğun tek başına hükümet kurabilecek çoğunluğa ulaşamadığını gösteriyor. Önümüzdeki günlerin ittifaklar arasında pazarlıklara sahne olması bekleniyor.

Netanyahu'nun liderlik ettiği blok, muhalefetin gerisinde kalsa da sonuçları doğrudan "Netanyahu kaybetti" şeklinde yorumlamak zor. Zira ülkede yeni hükümet kurulana kadar 77 yaşındaki siyasetçi, geçici başbakan olarak görevini sürdürmeye devam edecek.

İLK SONUÇLARIN ARDINDAN KİM, NE DEDİ?

Netanyahu, İsrail tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı olarak, sabaha karşı saat 03.00'te Kudüs'teki Likud Genel Merkezi'nde yaptığı konuşmada "güçlü, sağ bir hükümet" kurulması çağrısında bulundu.

İsrail'in askerî başarılarına da dikkat çeken Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump ile birlikte İran'a karşı yeniden ortak harekete geçilebileceğinin sinyalini verdi:

"İsrail, ortağımız Başkan Trump ile birlikte İran'ın oluşturduğu varoluşsal tehdidi ilk ve son kez ortadan kaldırmak için tarihî bir fırsatla karşı karşıya. Ancak başka hesapların bizi bu kutsal görevden uzaklaştırmasına izin verilmemeli."

Netanyahu'nun en büyük rakibi Gadi Eisenkot ise halkın Netanyahu'ya karşı net bir duruş sergilediğini ve başbakanın siyaseti bırakması gerektiğini söyledi. Netanyahu'ya İsrail'in güvenlik meselelerini siyasi amaçlarla kullanmaması uyarısında bulunan Eisenkot, güvenlik bürokrasisini de olası taleplere karşı "sıkı durmaya" çağırdı.

Eisenkot, "Tarih yazdık" diyerek halkın tercihinin, "İsrail'in tüm vatandaşları için istikrarlı ve iyi bir yönetim sağlayacak Siyonist bir hükümete dönüşmesini güvence altına alma" sözü verdi.

Eisenkot'un müttefiki ve eski Başbakan Yair Lapid ise Netanyahu liderliğindeki bloğun "ezici bir yenilgi" aldığını söyledi.

Seçim sonuçlarıyla birlikte kilit aktör konumuna yükselen Arap partilerinden biri, muhalefet bloğuna açık destek veriyor. Birleşik Arap Listesi lideri Mansur Abbas, "Umarım sandalye dağılımı istediğimiz gibi şekillenir ve biz, Değişim Bloku ve Birleşik Arap Listesi olarak parlamentoda (Knesset) 61 sandalyeye ulaşabiliriz" dedi.

Abbas'ın partisi, 2021 seçimlerinin ardından Naftali Bennett ve Yair Lapid liderliğinde kurulan hükümet koalisyonunda yer almıştı. Ancak bu koalisyon bir yıl sonra dağılmıştı.

Diğer Arap partisi Ortak Liste'nin Başkanı Yusuf Cabarin ise "Hiçbir siyasi senaryonun görmezden gelinemeyeceği" uyarısında bulunmakla yetindi.

61 SANDALYEYE ULAŞMAK İÇİN İSRAİL'İ BEKLEYEN SENARYOLAR

Hiçbir bloğun hükümet kuracak çoğunluğu elde edememesi durumunda İsrail'i bekleyen siyasi senaryoların sayısı oldukça sınırlı.

1. ARAP PARTİLERİNİN DESTEĞİYLE AZINLIK HÜKÜMETİ

Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloğunun önündeki seçeneklerden biri, Knesset'te toplam 16 sandalyeye ulaşan Arap partilerinin dışarıdan desteğini alarak azınlık hükümeti kurmak. Ancak bu senaryo, yeni hükümetin görev süresi boyunca Arap milletvekillerinin taleplerini dikkate almasını gerektirebilir.

Bu talepler arasında ev yıkımlarının durdurulması, Arap toplumlarında suçla mücadele edilmesi ve Filistinlilerle siyasi çözümün önünün açılması yer alıyor.

Eisenkot, böyle bir ittifaka ilişkin henüz kesin bir tutum ortaya koymadı. Ancak daha önce kurmayı hedeflediği koalisyonda Arap partilerine yer vermeyeceğini açıklamıştı. Seçim sonuçlarının ardından "Siyonist hükümet" vurgusu yapması da bu yönde bir mesaj olarak değerlendiriliyor. İsrail siyasetinde Arap partileriyle iş birliğinin uzun süredir tartışmalı bir konu olduğunu da belirtmek gerek.

2. ULUSAL BİRLİK HÜKÜMETİ

Yeni hükümetin kurulması için gündeme gelen bir diğer senaryo, Netanyahu, Eisenkot ve diğer partileri bir araya getiren bir ulusal birlik hükümeti. İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog ile Trump yönetiminin bu formülden yana olduğu iddiaları, seçimlere kısa süre kala sıkça gündeme gelmişti.

Bu senaryoda Netanyahu ve Eisenkot'un partileri, bazı muhalefet partilerini de yanlarına alarak hükümet kurabilir. Başbakanlık görevinin ise iki lider arasında dönüşümlü olarak yürütülmesi gündeme gelebilir. Aşırı sağcı Ben-Gvir ve Smotrich'in koalisyon dışında kalması, Batı'ya daha yakın ve merkezde konumlanan bir hükümet ihtimalini de güçlendirebilir.

Ancak bu planın önündeki en büyük engel, muhalefet partilerinin Netanyahu liderliğindeki bir hükümete katılmak istememesi. Netanyahu'nun ise böyle bir koalisyona açık olduğu belirtiliyor.

3. ERKEN SEÇİM

İsrail yasalarına göre Knesset seçimleri normal koşullarda dört yılda bir yapılıyor. Ancak siyasi sistemin işleyen bir hükümet kuramaması veya erken seçime ilişkin diğer yasal koşulların oluşması hâlinde yeniden sandığa gidilebiliyor.

Hükümetin kurulamaması durumunda birkaç ay sonra yeniden seçim yapılması ihtimal dâhilinde. Bu süreçte ülkeyi yöneten ve İsrail'in gündemini belirleyen isim ise yeni hükümet kurulana kadar Binyamin Netanyahu olmaya devam edecek.

Partilerin kendi öncelik ve çıkarlarında ısrar etmesi, koalisyon görüşmelerini zorlu ve uzun bir sürece dönüştürebiliyor. Bu müzakereler sonucunda kurulan hükümetler de istikrarsız olabiliyor.

Netanyahu, Kasım 2022'deki seçimlerin ardından hükümetini kurabilmek için 58 gün süren müzakereler yürütmek zorunda kalmıştı.

KESİN SONUÇLARIN 4 KASIM'A KADAR AÇIKLANMASI BEKLENİYOR

İsrail'de dört yıl aradan sonra gerçekleştirilen genel seçimlerde kesin sonuçların, oy sayımı, inceleme ve itiraz süreçlerinin tamamlanmasının ardından 4 Kasım'a kadar netleşmesi bekleniyor.

Seçimlerde herhangi bir bloğun 61 sandalyeye ulaşamaması hâlinde hükümetin kurulabilmesi için partiler arasında koalisyon görüşmeleri yapılması gerekecek.

İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, seçim sonuçlarının kesinleşmesinin ardından hükümeti kurma görevini parlamentoda çoğunluğun desteğini sağlayabilecek bir siyasi lidere verecek.

Bu süreçte Netanyahu ve Eisenkot'un partilerinin yanı sıra Arap partilerinin parlamentodaki temsil gücü de yeni hükümetin oluşumunda belirleyici unsurlardan biri olacak.