“Fatma’nın göğsündeki ateş: Peçeteye çizilen memleket”

Ekim ayının son haftasında, Cumhuriyetçi Türk Partisi Gençlik Örgütü’nü temsilen Uluslararası Sosyalist Gençlik Birliği’nin (IUSY) toplantısına katılmak üzere Lübnan’a gittik. Farklı ülkelerden gençlerin bir araya geldiği bu buluşmada, tanışacağım bir insanın bende böylesine derin bir iz bırakacağını henüz bilmiyordum.

Fatma’yı ilk gördüğüm anı hatırlıyorum. Güler yüzü, samimi bakışları ve gözlerindeki ışık dikkatimi çekmişti. Henüz tanışmamıştık ama onda beni kendine çeken bir sıcaklık vardı.

Komite toplantılarının ikinci gününde, katılımcıların kendilerini tanıttığı ve ülkelerindeki gelişmeleri aktardığı bir oturum düzenlendi. Fatma’yı asıl o gün, yaptığı konuşma sırasında tanıdım. Batı Sahra’da yaşananları, halkının mücadelesini ve kendi yaşam koşullarını anlattıkça ilgim daha da arttı. Anlattıklarının bir kısmı bana hiç de yabancı gelmiyordu. Aramızda binlerce kilometre olmasına rağmen, onun hikâyesinde kendimizden bir şeyler buluyordum.

Oturumun ardından verilen kahve molasında Fatma, içeceğini alıp arkadaşım Hüseyin ile oturduğumuz masaya geldi. Kıbrıs meselesini merak ettiğini, bizimle bu konuda konuşmak istediğini söyledi. Biz de Batı Sahra’yı ve halkının yaşadıklarını en az onun kadar merak ettiğimizi, mutlaka uzun uzun konuşmamız gerektiğini söyledik. Ancak yeni oturum başlamak üzereydi. Sohbetimizi daha sonra sürdürmek üzere sözleştik ve salona döndük.

Günün sonunda komite toplantıları sona erdiğinde akşam yemeği için otelden ayrılıp bir restorana gittik. Yemeklerin ardından herkes farklı masalara geçerek sohbet etmeye başladı. Biz de Fatma, Batı Sahra’dan gelen arkadaşı Ali, Hüseyin ve Yeni Parti'den iki arkadaşımızla bir araya geldik.

İşte o akşam, Fatma’nın hikâyesini gerçekten dinleme fırsatı buldum. Bize ülkesinde yaşananları, halkının karşı karşıya kaldığı zorlukları ve mülteci kamplarındaki yaşamı anlatmaya başladı. O konuştukça hayretler içinde dinliyor, zihnimde yüzlerce soru biriktiriyordum. Fakat Fatma o kadar açık, sabırlı ve kendinden emin konuşuyordu ki çoğu zaman sorularımı sormama bile gerek kalmıyordu. Her şeyi büyük bir sabırla, en ince ayrıntısına kadar anlatıyordu. Sohbet sırasında eline bir tükenmez kalem ve peçete alarak Batı Sahra’nın coğrafyasını daha iyi anlayabilmemiz için bir çizim bile yaptı. Karşımda son derece güler yüzlü, sabırlı, güçlü ve kendini çok iyi ifade eden genç bir kadın vardı. Bir noktada merakıma yenik düşerek sordum: “Fatma, kendini nasıl bu kadar iyi ifade edebiliyorsun?” Bana hiç tereddüt etmeden cevap verdi:

“Başka şansım yok. Ülkem için yapabileceğim tek şey anlatmak.” Ardından elini göğsüne götürdü ve ekledi: “Burada yanan bir yangın var. Anlatmaya mecburum.” O sözleri duyduğum an hissettiklerimi tarif etmek kolay değil. Fatma’nın anlattıkları artık benim için uzak bir coğrafyada yaşanan siyasi bir meselenin çok ötesindeydi. Karşımda, hiç yaşama fırsatı bulamadığı ülkesine büyük bir özlem ve bağlılık duyan genç bir kadın vardı. Ona, “Peki, ben sizin için ne yapabilirim?” diye sordum. Cevabı çok netti: “Yapabileceğin tek şey, konuştuğun herkese ve ülkendeki insanlara bizi, Sahrawileri anlatmak.” Belki de bu röportajın ortaya çıkmasının en önemli nedeni o cümleydi. O akşam sohbetimiz burada bitmedi. Restorandan ayrılıp otele döndüğümüzde Fatma ve arkadaşlarının odasına geçtik. Fatma, Sahrawi kadınlarının geleneksel kıyafeti olan melhfasını giyiyordu. Ben de izin verirse denemek istediğimi söyledim. Büyük bir içtenlikle kabul etti. Bana melhfanın nasıl giyildiğini, nasıl bağlandığını gösterdi ve kendi elleriyle giydirdi. Küçücük bir otel odasında, birbirimizden binlerce kilometre uzakta büyümüş iki genç kadın olarak çok özel bir an paylaştık.

O gece benim için son derece değerliydi. Farklı coğrafyalarda büyümüş, farklı hikâyeler yaşamış olsak da aramızda tarif etmesi güç bir yakınlık hissettim. Belki geçmişlerimizdeki benzerliklerden, belki halklarımızın yaşadığı acılardan, belki de özgürlüğe ve barışa duyduğumuz ortak özlemden kaynaklanıyordu bu yakınlık.

Kıbrıs ile Batı Sahra’nın tarihleri, siyasi koşulları ve sorunları elbette aynı değildi. Ancak bir ülkeye, bir kimliğe ve bir geleceğe ait olma isteğinin yarattığı duyguları anlamak için aynı hikâyeyi yaşamış olmak gerekmiyordu. Birbirimizi dinledikçe bunu daha iyi hissettik. Ne yazık ki Fatma’yla vedalaşma fırsatım olmadı. Son gün dönüş yolculuğuna çıkmak için erkenden ayrılmıştı. Ona sarılamamış, doğru düzgün hoşça kal bile diyememiştim. Ama Fatma giderken beni unutmamıştı. Oda arkadaşına, bana vermesi için üzerinde Batı Sahra bayrağının amblemi bulunan bir anahtarlık bırakmıştı. Arkadaşı da son gece anahtarlığı bana verdi. Bu küçük ama benim için çok anlamlı hediyeyi aldığımda gerçekten duygulandım. Birbirimizi tanıyalı yalnızca birkaç gün olmuştu. Buna rağmen aramızda kurulan bağın onun için de değerli olduğunu hissettim. Fatma’yla vedalaşamamıştık ama giderken bana ülkesinden küçük bir hatıra bırakmıştı. Bana anlattığı, özgürlüğü için mücadele ettiği ve bir gün dönmeyi hayal ettiği ülkesinden...

Cuma günü başlayan dönüş yolculuğunun ardından salı günü konuştuğumuzda hâlâ yoldaydı. Umarım sağ salim ailesine kavuşmuştur. Şimdi geriye dönüp baktığımda, Lübnan’dan yalnızca uluslararası bir toplantının deneyimiyle dönmediğimi fark ediyorum. Orada güzel bir dostluk kurdum, unutamayacağım bir hikâye dinledim ve Fatma’ya verdiğim bir sözle ülkeme döndüm. Fatma benden halkının sesini duyurmamı istemişti. Ben de bu röportajla, onun sesinin Kıbrıs’a ulaşmasını istedim.

Sevgili Fatma,

Yüreğimde çok güzel bir yer edindin. Seni tanıma, hikâyeni dinleme ve o geceyi seninle paylaşma fırsatı bulduğum için kendimi çok şanslı hissediyorum. Bana bıraktığın o küçük anahtarlık, seni ve anlattıklarını hep hatırlatacak. Dilerim hayat yollarımızı yeniden kesiştirir. Belki bir gün, senin yıllardır özlemini duyduğun o topraklarda, özgürce oturup yeniden sohbet edebiliriz.

Ve dilerim bir gün, halklarımızın gelecek nesilleri bizlerin bugün konuşmak zorunda kaldığı acıları yaşamadan, kendi topraklarında barış, özgürlük ve güven içinde büyüyebilir.

Özgür, barış içinde ve geleceğine kendisi karar verebilen ülkelerde yeniden buluşmak dileğiyle…

“İşgalin ve sürgünün sonuçlarını miras aldık ama bunları gelecek kuşaklara aktarmayı reddediyoruz”

SORU: Öncelikle okurlarımıza kendinizi tanıtır mısınız? Nerede doğdunuz, nerede büyüdünüz ve kişisel hikâyeniz nedir?

“Benim adım Fatma Brahim. Genç bir Sahralı kadınım. Cezayir’deki Sahralı mülteci kamplarında doğdum ve büyüdüm. Saguia el Hamra ve Rio de Oro Öğrencileri Birliği (UESARIO) aracılığıyla Sahralı öğrenci hareketinde aktif olarak yer alıyor, halkımın özgürlük ve kendi kaderini tayin etme hakkını savunmak için çalışıyorum. Vatanını büyük ölçüde anne babasının ve büyükanne ve büyükbabasının anlattıklarından tanıyan bir kuşağa mensubum. Buna rağmen vatanımızı severek ve oraya dönme hakkımıza inanarak büyüdük. İşgalin ve sürgünün sonuçlarını miras aldık ama bunları gelecek kuşaklara aktarmayı reddediyoruz.”

“Özgürlük ve geri dönüş hakkımızdan hiçbir zaman vazgeçmedik”

SORU: Sahralı olmak sizin için ne anlama geliyor? Kimliğinizi, kültürünüzü ve vatanınızı, Batı Sahra’yı daha önce hiç duymamış birine nasıl anlatırsınız?

“Sahralı olmak; sömürgeciliğe, işgale ve sürgüne rağmen kimliğini ve kültürünü korumuş bir halka ait olmak demektir. Biz Afrikalı, Arap ve Müslüman bir halkız. Hassaniye Arapçası konuşuruz. Çölle ve cömertlik, dayanışma, özgürlük gibi değerlerle derinden bağlantılı kendimize özgü şiirimiz, müziğimiz ve geleneklerimiz var. Kültürümüzün en güzel simgelerinden biri, Sahralı kadınların giydiği geleneksel kıyafet olan melhfadır. Gittiğim her yerde melhfamı giyerim. Benim için bir giysiden çok daha fazlasıdır; kimliğimi yanımda taşımanın ve başkalarıyla paylaşmanın bir yoludur. Beyrut’ta tanıştığımızda ona gösterdiğiniz ilgiyi ve giymeyi denediğiniz o güzel anı hatırlıyorum.

Vatanım Batı Sahra, çöl ile Atlas Okyanusu arasında uzanan bir topraktır. Kendine ait bir tarihi, kültürü ve halkı vardır ama hâlâ Fas işgali altındadır. Kendi vatanında yaşamak gibi basit bir şeyin, kuşaktan kuşağa aktarılan bir hayale dönüşmesi acı veriyor. Hiç görmediğimiz yerleri seviyor, yaşama fırsatı bulamadığımız bir vatanı özlüyoruz. Ama biz yalnızca mültecilerden ya da unutulmuş bir çatışmanın mağdurlarından ibaret değiliz. Kendi kimliği, kurumları ve hayalleri olan bir halkız. Özgürlük ve geri dönüş hakkımızdan hiçbir zaman vazgeçmedik.”

“Bu, üç kuşağın hikâyesi”

SORU: Batı Sahra’daki durum kişisel hayatınızı ve ailenizin geçmişini nasıl etkiledi?

“Benim için Fas işgali yalnızca siyasi bir mesele değil. Ailemin hayatını bütünüyle değiştiren bir gerçek. Annem, ailesi 1975’te Fas’ın istilasından kaçmak için Batı Sahra’yı terk etmek zorunda kaldığında henüz birkaç aylık bir bebekti. Bugün, elli yılı aşkın bir süre sonra, kendisi bir büyükanne ama hâlâ mülteci kamplarında yaşıyor ve vatanına dönemiyor.

Annemin hikâyesi, yerinden edilme ve sürgün yaşamış yüz binlerce Sahralının hikâyesinden yalnızca biri. Bu, üç kuşağın hikâyesi: topraklarını terk etmeye zorlanan bir kuşak, sürgünde doğan başka bir kuşak ve hâlâ aynı koşullarda büyüyen yeni bir çocuk kuşağı.

Kaynakların ve fırsatların sınırlı olduğu Cezayir çölünde çok zor koşullarda büyüdük. Ama bu acı sadece doğanın sert koşullarından kaynaklanmıyor. Bu, bizi toprağımızdan, kaynaklarımızdan ve normal bir hayat kurma imkânından mahrum bırakan işgalin doğrudan sonucudur.

Benim kuşağım için en zor şeylerden biri belirsizlik. Okuyor, çok çalışıyor ve hayal kuruyorsunuz; ancak halkınıza dayatılan koşullar hedeflerinize ulaşmanızı zorlaştırıyor.

Yine de toplumum bana direnmenin ve dayanışmanın ne demek olduğunu öğretti. Özgürlüğün yalnızca siyasi bir slogan olmadığını; kendi hayatını ve geleceğini seçebilmek anlamına da geldiğini öğrendim.”

“Bizim için Batı Sahra yalnızca bir sınır anlaşmazlığı değildir”

SORU: Kıbrıs’ta bu konuya aşina olmayan okurlar için Batı Sahra çatışmasının tarihini ve bugün neler yaşandığını kısaca anlatabilir misiniz?

“Sahralıların mücadelesini anlamak için tarihe dönmemiz gerekiyor. Batı Sahra boş bir toprak parçası ya da yalnızca ihtilaflı bir bölge değildir. Kendine ait kimliği ve tarihi olan, hâlâ kendi kaderini tayin etme ve bağımsızlık hakkı için mücadele eden bir halkın vatanıdır.

Batı Sahra, Avrupa güçlerinin Afrika’yı kendi aralarında paylaştığı dönemde, 19. yüzyılın sonlarında İspanyol sömürge yönetimi altına girdi. Diğer birçok Afrika halkı gibi Sahralılar da sömürgeciliğe direndi. 10 Mayıs 1973’te Polisario Cephesi olarak bilinen Saguia el Hamra ve Rio de Oro’nun Kurtuluşu için Halk Cephesi kuruldu ve İspanyol sömürge yönetimine karşı silahlı mücadeleyi başlattı. 1975’te İspanya bölgeden çekilmeye hazırlanırken Uluslararası Adalet Divanı bir danışma görüşü yayımladı. Divan, Batı Sahra ile Fas veya Moritanya arasında, Sahralı halkının kendi kaderini tayin etme hakkını ortadan kaldırabilecek nitelikte bir ülkesel egemenlik bağı tespit etmedi.

Ancak halkımız bağımsızlığa kavuşmak yerine yeni bir istilayla karşı karşıya kaldı. İspanya, Fas ve Moritanya ile Madrid Anlaşmalarını imzaladı; Fas ve Moritanya güçleri Batı Sahra’ya girdi.

On binlerce Sahralı evlerini terk etmek zorunda kaldı. İstiladan kaçan siviller bombalandı. Um Dreiga’da hayatta kalanların ve tanıkların ifadelerine göre napalm ve beyaz fosfor kullanıldı. Bu korkunç saldırılardan sağ kurtulan bazı insanlar bugün hâlâ hayatta.

27 Şubat 1976’da Sahra Arap Demokratik Cumhuriyeti ilan edildi ve kurtuluş mücadelesi sürdü.

1979’da Moritanya çatışmadan çekildi; ancak Fas, Batı Sahra’nın büyük bölümünü işgal etmeye devam etti. Fas ayrıca topraklarımızı bölen ve aileleri birbirinden ayıran uzun bir askerî duvar inşa etti. 1991’de Birleşmiş Milletler gözetiminde ateşkes yürürlüğe girdi ve Batı Sahra’da Referandum için Birleşmiş Milletler Misyonu (MINURSO) kuruldu. Amaç, Sahralı halkının geleceğine karar verebilmesini sağlayacak bir referandum düzenlemekti. Ancak bu referandum hiçbir zaman yapılmadı. Kasım 2020’de Guerguerat bölgesindeki gelişmelerin ardından ateşkes bozuldu ve Polisario Cephesi ile Fas güçleri arasında silahlı çatışmalar yeniden başladı.

Ekim 2026’nın sonunda BM Güvenlik Konseyi, Batı Sahra’nın geleceğini ve MINURSO’nun rolünü yeniden görüştü. Bu gelişmeler, BM’nin siyasi sürecinin yönü ve adil bir çözüm sağlayabilme kapasitesi hakkında ciddi sorular doğurdu.

Bizim açımızdan temel mesele, yalnızca bir BM misyonunun geleceği ya da güçlü ülkelerin siyasi çıkarları değil; Sahralı halkının kendi geleceğine karar verme hakkıdır. Halkımız iradesini özgürce ortaya koymadan önce, bu hakkı geri plana itebilecek veya Fas’ın Batı Sahra üzerindeki egemenliğini kabul edilmiş bir gerçek gibi ele alabilecek her türlü siyasi yaklaşımdan derin kaygı duyuyoruz.

Ancak bir şey açık: Hiçbir Güvenlik Konseyi kararı tarihimizi silemez ya da kendi kaderimizi tayin etme hakkımızı elimizden alamaz. Bu hak Birleşmiş Milletlerin bize verdiği bir armağan değildir ve MINURSO’nun geleceğine bağlı değildir. Bu, vatanının sömürgecilikten kurtulmasını hâlâ bekleyen bir halkın temel hakkıdır.

Bugün halkımız işgal altındaki topraklar, mülteci kampları ve diaspora arasında bölünmüş durumda. Fas kontrolü altında yaşayan Sahralılar haklarını talep etmeyi sürdürürken insan hakları örgütleri Sahralı aktivistlere yönelik baskı ve kısıtlamalar olduğunu bildiriyor.

Bizim için Batı Sahra yalnızca bir sınır anlaşmazlığı değildir. Tamamlanmamış bir sömürgesizleşme sürecidir. Batı Sahra, Birleşmiş Milletlerin Kendi Kendini Yönetemeyen Ülkeler listesinde yer almaya devam ediyor ve kendi kaderimizi tayin etme hakkımız zamanla ortadan kalkmıyor.

İhtiyacımız olan daha fazla vaat ya da sonu gelmeyen müzakereler değil; Sahralı halkının kendi kaderini tayin etme hakkını özgürce kullanmasını sağlayacak gerçek uluslararası adımlardır.

Hükümetler ve uluslararası tutumlar değişebilir, kuşaklar gelip geçebilir. Ama talebimiz aynı kalıyor: özgürlük, bağımsızlık ve kendi geleceğimize karar verme hakkı.”

“Sürgünde direncin sonsuz bir örneği olarak kalmak istemiyoruz”

SORU: Birçok Sahralı aile yerinden edilme ve mülteci kamplarında yaşama deneyimini yaşadı. Bu durum toplumunuzu, özellikle genç kuşakları nasıl etkiledi?

“Sürgünde yaşamak toplumumuzu derinden etkiledi. Aileler ayrıldı, insanlar evlerini ve topraklarını kaybetti; çok ağır koşullarda yaşayan birçok kişi insani yardımlara bağımlı hâle geldi. Bunu daha da zorlaştıran şey, sürgünün artık geçici olmaması. Kuşaktan kuşağa aktarılan bir gerçeğe dönüştü.

Buna rağmen halkımız, özellikle de Sahralı kadınlar, çok sınırlı kaynaklarla kamplarda yaşamı örgütledi, okullar ve sağlık hizmetleri kurdu, ulusal kimliğimizi korudu.

Gençler ise farklı bir sorunla karşı karşıya. Sürgünde büyüdük ama dünyayla bağlantılı bir çağda yaşıyoruz. Başka ülkelerdeki gençlerin sahip olduğu fırsatları görüyoruz; oysa bizim eğitim, istihdam ve bağımsız bir yaşam kurma imkânlarımız sınırlı kalıyor.

Bu durum hayal kırıklığı ve belirsizlik yaratıyor; ama aynı zamanda birçok genç Sahralıyı gönüllülüğe, öğrenci örgütlerine ve toplumsal projelere katılmaya teşvik ediyor.

Yine de hayatta kalabilmemiz, çektiğimiz acıların kabul edilebilir olduğu anlamına gelmiyor. Uyum sağlayabilmemiz de mülteci kamplarının kalıcı yuvamız olması gerektiği anlamına gelmiyor. Sürgünde direncin sonsuz bir örneği olarak kalmak istemiyoruz. Kendi ülkemizde normal hayatlar yaşamak istiyoruz.”

“Dünyanın her yerindeki gençler gibi yaşamak, üretmek ve geleceğimizi kurmak istiyoruz”

SORU: Sahralıların günlük yaşamda karşılaştığı en büyük zorluklar nelerdir? Özellikle eğitim, istihdam ve gençlere sunulan fırsatlar açısından neler söyleyebilirsiniz?

“Bence Sahralı gençlerin karşı karşıya olduğu en büyük sorun, hayallerimizin bize sunulan fırsatlardan çok daha büyük olması.

Sahralı kurumlar eğitime her zaman büyük önem vermiş olsa da kamplardaki kaynakların ve üniversite programlarının sınırlı olması nedeniyle birçok öğrenci eğitimine devam edebilmek için yurt dışına gitmek zorunda kalıyor. Ancak çoğu zaman asıl sorun mezuniyetten sonra başlıyor. Gençler üniversite diplomaları, becerileri ve hedefleriyle geri dönüyor ama onlara gerçek fırsatlar sunabilecek normal bir iş piyasası veya ekonomi bulamıyor. Bazıları kampların dışında iş aramak zorunda kalırken diğerleri işsizlik, hayal kırıklığı ve geleceklerini planlamakta güçlük çekme sorunlarıyla karşılaşıyor. Bu zorlukları, halkımızın doğal kaynaklarını özgürce kullanmasını ve kendi topraklarında kendi ekonomisini kurmasını engelleyen Fas işgalinden ayrı düşünemeyiz. Buna rağmen Sahralı gençler küçük projeler üretmeye, gönüllü çalışmalara katılmaya ve toplumlarına katkı sunmaya devam ediyor. Ama hayatımızın tamamını özgürlüğü bekleyerek geçirmek istemiyoruz. Dünyanın her yerindeki gençler gibi yaşamak, öğrenmek, çalışmak, üretmek ve geleceğimizi kurmak istiyoruz.”

“Uluslararası dayanışma somut eyleme dönüşmeli”

SORU: Uluslararası toplumun ve dünya medyasının Batı Sahra’ya yeterince ilgi gösterdiğini düşünüyor musunuz? Dünyanın halkınız hakkında neyi daha iyi anlamasını isterdiniz?

“Ne yazık ki hayır. Elli yılı aşkın işgal ve sürgüne rağmen dünyada hâlâ pek çok insan Batı Sahra hakkında çok az şey biliyor. Sorun yalnızca ilgi eksikliği değil. Özellikle gazetecilerin, uluslararası gözlemcilerin ve Sahralı insan hakları savunucularının kısıtlamalarla karşılaştığı işgal altındaki bölgelerde ciddi bir medya karartması da var. Aynı zamanda Fas’ın resmî anlatısı uluslararası medyanın bazı kesimlerinde güçlü biçimde yer buluyor. Bu durum Batı Sahra’nın bir sömürgesizleşme ve halkın kendi kaderini tayin etme meselesi yerine yalnızca bölgesel bir anlaşmazlık olarak sunulmasına yol açıyor. Siyasi ve ekonomik çıkarlar da hükümetlerin ve uluslararası medyanın mücadelemize yaklaşımını etkiliyor. Bu nedenle Sahralı gençler bağımsız medya, sosyal ağlar ve uluslararası etkinlikler yoluyla bu sessizliği kırmak için çalışıyor. Yalnızca sempati istemiyoruz. Sesimizin duyulmasını, hikâyemizin Sahralıların kendileri tarafından anlatılmasını ve uluslararası dayanışmanın adalete ve uluslararası hukuka dayanan somut eylemlere dönüşmesini istiyoruz.”

“Siyasi süreç, onlarca yıl süren müzakerelere ve bekleyişe dönüştü”

SORU: Birleşmiş Milletler’in Batı Sahra’daki rolünü nasıl değerlendiriyorsunuz? Sizce neden henüz kalıcı bir siyasi çözüme ulaşılamadı?

“Birleşmiş Milletler’in kabul ettiği ilkeler ile fiilen başardıkları arasında büyük bir fark olduğunu düşünüyorum. Batı Sahra, 1963’ten beri BM’nin Kendi Kendini Yönetemeyen Ülkeler listesinde yer alıyor ve Sahralı halkının kendi kaderini tayin etme hakkı tanınmaya devam ediyor.

Ancak MINURSO 1991’de kurulduğundan beri vaat edilen referandum hiç yapılmadı. Çözüme ulaşmak yerine siyasi süreç, onlarca yıl süren müzakerelere ve bekleyişe dönüştü.

Bence sorun hukuki dayanağın bulunmaması değil; özellikle halkların hakları Güvenlik Konseyindeki güçlü ülkelerin çıkarlarıyla çatıştığında, bu hukuki dayanağı hayata geçirecek siyasi iradenin eksikliğidir. Birleşmiş Milletler’ in ya da diplomasinin önemini inkâr etmiyoruz. Ancak uluslararası kurumların güvenilirliği, kabul ettikleri kararların sayısıyla değil, bu kararları uygulayabilme kapasiteleriyle ölçülmelidir. Gerçek barış, insanların hakları görmezden gelinerek kurulamaz. Bir halk kendi geleceğine karar verme hakkından vazgeçmeye zorlanırsa barış kalıcı olamaz.”

“Bağımsızlığa inanıyor ve bunun için mücadele ediyoruz”

SORU: Fas kendi egemenliği altında özerklik önerirken Polisario Cephesi bağımsızlığı savunuyor. Bu farklı önerilere nasıl bakıyorsunuz ve Sahralı halkının geleceğini nasıl belirlemesi gerektiğine inanıyorsunuz?

“Bizim için bu, bir bölgenin nasıl yönetileceği üzerine basit bir görüş ayrılığı değil. Bu, kendi kaderini tayin etme hakkı elinden alınmış bir halkla ilgilidir. Fas’ın özerklik önerisi, Batı Sahra’nın Fas’a ait olduğunu varsayıyor ve bağımsızlığı bir seçenek olarak dışlıyor. Ama halk daha oy kullanmadan sonuç belirleniyorsa kendi kaderini tayin etme nasıl özgür olabilir?

Polisario Cephesi, 1973’ten beri Sahralıların mücadelesine öncülük eden ve Batı Sahra’nın bağımsızlığını savunan ulusal kurtuluş hareketidir. Bağımsızlığa inanıyor ve bunun için mücadele ediyoruz. Ancak siyasi tutumumuz olarak bağımsızlık ile Sahralı halkının özgürce kullanabilmesi gereken bir hak olarak kendi kaderini tayin etmeyi birbirinden ayırmak önemlidir.

Uluslararası Adalet Divanı, 1975 tarihli danışma görüşünde bu hakkı ortadan kaldıracak herhangi bir ülkesel egemenlik bağı tespit etmediğini doğruladı. Diyaloğu veya siyasi çözümleri reddetmiyoruz. Ancak müzakereler daha başlamadan temel hakkımızdan vazgeçmemizin istenmesini reddediyoruz.

Sonuçta asıl soru, uluslararası toplumun özerkliği mi yoksa bağımsızlığı mı tercih ettiği değildir. Soru, Sahralı halkına iradesini özgürce ifade etme fırsatı nihayet verildiğinde, uluslararası toplumun bu iradeye saygı göstermeye hazır olup olmadığıdır.”

“Sahralı devriminin yalnızca mirasçıları olmak istemiyoruz”

SORU: Sahralı Öğrenciler Birliği’nin temsilcisi olarak örgütünüzden biraz daha söz eder misiniz? Temel hedefleriniz nelerdir ve Sahralı öğrenciler siyasi aktivizme ve kendi kaderini tayin etme mücadelesine nasıl katkıda bulunuyor?

“Saguia el Hamra ve Rio de Oro Öğrencileri Birliği (UESARIO), kitlesel bir örgüttür ve Sahralı Kadınlar Ulusal Birliği, Sahralı İşçiler Genel Birliği ve Sahralı Gençlik Birliği ile birlikte Polisario Cephesinin dört kitlesel örgütünden biridir.

UESARIO, halkımızın mücadelesinin çok önemli bir döneminde, 5 Ağustos 1975’te kuruldu. Kuruluşundan bu yana Sahralı ulusal hareketinin ve özgürlük ile bağımsızlık mücadelesinin bir parçası oldu. Birlik, ister mülteci kamplarında ister yurt dışında eğitim görüyor olsunlar, Sahralı öğrencileri buluşturuyor. Cezayir’de, Küba’da, İspanya’da, Fransa’da, Batı Sahra’nın işgal altındaki topraklarında ve Sahralı öğrencilerin yaşayıp eğitim gördüğü diğer yerlerde öğrenci örgütlerimiz ve derneklerimiz var. Temel rolümüz, öğrencileri siyasi açıdan örgütlemek, ulusal bilinçlerini güçlendirmek ve bağımsızlık elde edilene kadar kurtuluş mücadelesinde sorumluluk üstlenmelerini teşvik etmektir. Bizce Sahralı bir öğrenci yalnızca diploma almak için çalışan biri değildir. Öğrencinin halkına ve geleceğine karşı siyasi ve toplumsal sorumluluğu da vardır.

UESARIO aynı zamanda öğrenci haklarını savunur, eğitimi ve mesleki gelişimi destekler, kültürel ve gönüllü faaliyetler düzenler ve dünyanın dört bir yanındaki öğrenci ve gençlik hareketleriyle dayanışma kurar. Kısa süre önce beşinci kongremizi gerçekleştirdik. Bu, yönetimimizi yenilemek, çalışmalarımızı değerlendirmek ve gelecek yılların önceliklerini belirlemek için önemli bir andı. Aynı zamanda uluslararası ilişkilerimizi ve dayanışmamızı güçlendirme fırsatıydı.

Sahralı öğrenci hareketini özel kılan, gençlerin yalnızca gelecek olmadığına inanmamızdır. Biz aynı zamanda bugünün de parçasıyız. Sahralı devriminin kendisi, özgürlüğe inanan ve halklarının mücadelesinde sorumluluk almaya hazır gençler tarafından başlatıldı ve yönetildi.

Bugün onların açtığı yolda ilerleme sorumluluğumuz var. Bu mücadeleyi biz başlatmadık ama sorumluluğunu devraldık; halkımız hedeflerine ulaşıncaya kadar onu ileri taşımak zorundayız.

Sahralı devriminin yalnızca mirasçıları olmak istemiyoruz. Bugününde aktif rol almak ve geleceğinin inşasına katkı koymak istiyoruz. “Bilgi, Birlik, Eylem” sloganımız bu sorumluluğu ifade ediyor. Bilgiyle yeteneklerimizi geliştiriyoruz. Birlikle halkımızı güçlendiriyoruz. Eylemle inançlarımızı gerçeğe dönüştürüyoruz. Biz bugünün ve yarının kuşağıyız. Bir zamanlar bizim gibi genç olan önceki kuşakların bize devrettiği meşaleyi taşıyoruz ve halkımız özgürlüğe ve bağımsızlığa kavuşuncaya kadar taşımaya devam edeceğiz.”

“İnandığım şey, adil her çözümün insanların haklarına, onuruna ve güvenliğine saygı göstermesi gerektiğidir”

SORU: Kıbrıs sorunuyla ilgili neler biliyorsunuz? Sahralı halkının deneyimi ile Kıbrıslı Rumların ve Kıbrıslı Türklerin deneyimleri arasında benzerlikler veya önemli farklılıklar görüyor musunuz?

“Kıbrıs sorununa ilişkin bilgim hâlâ sınırlı. Ancak geçtiğimiz ekim ayında Beyrut’ta düzenlenen Uluslararası Sosyalist Gençlik Birliği (IUSY) toplantısında sizinle ve yoldaşınızla yaptığımız sohbetler sayesinde bu konuda daha fazla bilgi edinme fırsatım oldu. Bu konuşmalar Kıbrıs’ı ve tarihini daha yakından öğrenme isteği uyandırdı.

Kıbrıs’ın sömürgecilik, siyasi gerilimler ve dış müdahaleler yaşadığını; 1974’teki olayların adanın bölünmesine ve çok sayıda insanın yerinden edilmesine yol açtığını biliyorum. Özellikle ev ve toprak kaybı, birbirinden ayrılan aileler ve yerinden edilmenin, bölünmüşlüğün anılarıyla büyüyen kuşaklar söz konusu olduğunda deneyimlerimiz arasında insani benzerlikler görüyorum. Ancak farklılıklara da saygı duymalıyız. Kıbrıs sorununun, Kıbrıslı Rumları ve Kıbrıslı Türkleri kapsayan kendine özgü bir tarihi ve siyasi karmaşıklığı var. Batı Sahra ise tamamlanmamış sömürgesizleşme süreci ve bir halkın kendi kaderini tayin etme hakkıyla ilgili bir mesele.

Kıbrıslılar adına konuşmak ya da kendi mücadelemiz için talep ettiğimiz çözümlerin onların sorununa da uygulanması gerektiğini varsaymak istemiyorum. İnandığım şey, adil her çözümün insanların haklarına, onuruna ve güvenliğine saygı göstermesi gerektiğidir. Gerçek dayanışma, deneyimlerimizin aynı olması demek değildir. Birbirimizin acısını anlayabilmek ve birbirimizin özgürlük ve barış içinde yaşama hakkına saygı gösterebilmek demektir.”

“Birbirimizden öğreneceğimiz çok şey var”

SORU: Kıbrıs ve Batı Sahra’dan gençlerin birbirlerinin deneyimlerinden öğrenebileceğine inanıyor musunuz? IUSY gibi uluslararası gençlik örgütleri dayanışma inşa etmede nasıl bir rol oynayabilir?

“Bence Beyrut’taki buluşmamız, farklı geçmişlerden gelen gençlerin nasıl bağ kurabileceğinin güzel bir örneğiydi. Kıbrıs ve Batı Sahra’daki gençler, yerinden edilme ve bölünmüşlükten etkilenmiş toplumlarda yaşıyor. Birbirimizden öğreneceğimiz çok şey var.

Kıbrıslı gençlerin bölünmüşlüğün mirasıyla baş etme, toplumlar arasında diyalog ve anlayış geliştirmeye çalışma konusunda önemli deneyimleri var. Sahralı gençler ise kimliklerini koruma, sürgünde yaşamı örgütleme ve kuşaklar boyunca mücadeleyi sürdürme deneyimlerini paylaşabilir.

Ama benim için en önemli şey, bu paylaşımların konferanslardaki konuşmalardan ibaret kalmaması.

Biz Sahralı gençler ve öğrenciler; karşılıklı ziyaretleri, gençlik heyetlerini, atölyeleri, kültürel etkinlikleri, eğitimleri ve ortak farkındalık kampanyalarını her zaman memnuniyetle karşılıyoruz.

Kıbrıs’tan gençleri Sahralı mülteci kamplarını ziyaret etmeye ve toplumumuzu doğrudan tanımaya davet ediyoruz. Biz de Kıbrıs deneyimini daha yakından öğrenme fırsatları bulmayı umuyoruz.

IUSY gibi örgütler, gençler arasında kurulan bağları uzun vadeli ortaklıklara ve somut projelere dönüştürerek önemli bir rol oynayabilir. Kıbrıslı gençlerin kendi toplumlarında Batı Sahra hakkında farkındalık yaratmaya katkı sunabileceğine inanıyorum. Biz de Kıbrıs’ın deneyimini paylaşmaya yardımcı olabiliriz. Umarım Beyrut’taki buluşmamız gerçek bir iş birliğinin başlangıcı olur; yeniden yalnızca uluslararası konferanslarda değil, kamplarımızda, üniversitelerimizde ve toplumlarımızın içinde de bir araya geliriz. Çünkü dayanışma yalnızca başkalarının acılarını anlamak değildir. Onların yaşadığı gerçeği değiştirmeye yardımcı olmak için harekete geçmeye hazır olmaktır.”

“Sahralı gençler de normal hayatlar yaşamak istiyor”

SORU: Kıbrıs’ta birçok kişi Sahralı halkını ve Batı Sahra’yı bu röportaj sayesinde ilk kez duyuyor olabilir. Halkınız ve deneyimleri hakkında neleri bilmelerini istersiniz?

“Kıbrıs’taki okurların, Kuzeybatı Afrika’da Sahralılar adında bir halk yaşadığını bilmelerini istiyorum. Kendi vatanımız, tarihimiz, kültürümüz ve kimliğimiz var ama elli yılı aşkın süredir özgürlük ve bağımsızlık için mücadele ediyoruz. Ancak insanların bizi yalnızca işgal, sürgün ve acılarla tanımasını istemiyorum. Biz hayatı seven bir halkız. Güleriz, kutlarız, şarkı söyleriz ve hayal kurarız. En zor koşullarda bile kültürümüzü, Hassaniye şiirini, müziğimizi ve geleneklerimizi koruruz.

Sahralı gençlerin de Kıbrıs’taki ve dünyanın her yerindeki gençler gibi okumak, çalışmak, seyahat etmek, üretmek ve normal hayatlar yaşamak istediğini bilmelerini istiyorum.

Bu röportaj birinin Batı Sahra’yı ilk kez duymasına vesile olursa umarım son kez duyduğu an olmaz. Daha fazlasını öğrenmesini ve Sahralıların sesine kulak vermesini umuyorum.

Çünkü her siyasi meselenin arkasında insanlar var. Bir mülteci raporundaki her sayının arkasında bir hayat, bir hikâye ve henüz gerçekleşmemiş bir hayal var.”

“Sahralı çocukların mülteci kamplarında değil, kendi vatanlarında büyüdüğünü görmeyi umuyorum”

SORU: Geleceğe dair en büyük umudunuz nedir? On yıl sonra kendinizi ve Batı Sahra’yı nerede görüyorsunuz?

“En büyük umudum, vatanımı özgür görmek ve halkımın uzun yıllardır mahrum bırakıldığı hayatı nihayet yaşayabilmesi. Beni yaralayan şey, halkımın temel hakkı olan bağımsızlığın artık hayaller listeme yazdığım bir şeye dönüşmesi. Sanki zaten sahip olmamız gereken bir hak değil de uzak bir dilekmiş gibi. Önümüzdeki on yılı düşündüğümde Sahralı çocukların mülteci kamplarında değil, kendi vatanlarında büyüdüğünü görmeyi umuyorum. Gençlerin diplomaları ve becerileriyle ülkelerine dönüp Batı Sahra’da okullar, hastaneler, kurumlar ve işletmeler kurmasını umuyorum. Sürgün ve mücadele yılları boyunca pek çok sorumluluk üstlenen Sahralı kadınların da özgür ve adil bir toplumun inşasında önemli rol oynamayı sürdürmesini diliyorum. Ama çok kişisel hayallerim de var. Başkalarına basit görünebilirler ama benim için her şey demekler. Bunlardan biri annemin vatanına döndüğünü görmek. Bir ziyaretçi ya da yabancı olarak değil, henüz bebekken ayrılmak zorunda kaldığı toprağa geri dönen Sahralı bir kadın olarak. Hayatının kalanını kendi ülkesinde geçirmesini, torunlarının sürgün hayatını miras almak yerine kendi topraklarında büyüdüğünü görmesini hayal ediyorum. Bir gün vatanımdaki Afim El Wad adlı sahilde oturmanın da hayalini kuruyorum. Burayı hiç görmedim ama kalbimde çok özel bir yeri var.

Okyanusun kıyısında oturup sadece orada olmanın tadını çıkarmayı düşlüyorum. Duvarlar olmadan, işgal olmadan, kendi toprağımda bulunmak için kimseden izin almak zorunda kalmadan.

Birçok insan için sahilde oturmak sıradan bir şeydir. Benim içinse özgürlüğün, geri dönüşün ve ait olmanın anlamını taşıyan bir hayal. Defterlerime sık sık yazdığım bir başka hayalim de özgür bir Batı Sahra’da kütüphane ve kültür kafesi açmak.

Kütüphanenin ortak hafızamızı, tarihimizi ve kuşaklarımızın hikâyelerini koruduğumuz bir yer olmasını istiyorum. Kafenin de diyalog, fikir paylaşımı ve deneyim alışverişi için bir alan olmasını istiyorum. Bu mekânı özellikle bağımsızlıktan sonraki ilk yıllarda hayal ediyorum: Mülteci kamplarından ve diasporadan gelen Sahralı gençlerin, işgal altındaki topraklarda Fas yönetimi altında büyüyenlerle sonunda buluştuğu günleri. Aynı halka aitiz ama farklı hayatlar yaşadık, farklı anılar taşıdık ve belki farklı görüşler geliştirdik. Onları bir arada otururken, hikâyelerini paylaşırken, birbirlerini yeniden tanırken ve işgalin aramızda yarattığı mesafeyi yavaş yavaş kapatırken görmeyi hayal ediyorum. Çünkü hayalim sadece toprağımızı özgürleştirmek değil. Bölünmüş halkımızı yeniden bir araya getirmek ve ortak bir gelecek kurmak da istiyorum.

Daha kişisel bir düzeyde kendimi bir anne olarak da görüyorum. Çocuklarımın benim gibi sürgünde değil, özgür ve bağımsız bir ülkede doğmasını umuyorum. Umarım ülkelerinin nerede olduğunu ya da neden haritalarda olması gerektiği gibi görünmediğini anlatmak için hiçbir zaman harita çizmek zorunda kalmazlar. Beyrut’ta ülkem hakkında konuşurken bir kâğıt peçeteye Batı Sahra haritası çizmek zorunda kaldığım küçük bir anı hatırlıyorum.

Küçük bir an gibi görünebilir ama Sahralılar olarak deneyimimiz hakkında çok şey anlatıyor.

Özgür olmasa da var olduğunu bildiğimiz ülkemizin gerçekten orada olduğunu başkalarına kanıtlamak için vatanımızın haritalarını çantalarımızda, telefonlarımızda taşımaya, bazen de kafe peçetelerine çizmeye alıştık. Çocuklarımın bir gün diğer ülkelerin çocukları gibi yalnızca “Biz Batı Sahra’danız” diyebilmesini ve bu cevabın yeterli olmasını hayal ediyorum.

Ama bütün bu hayaller arasında beni her şeyden fazla yaralayan bir korku var.Bir gün sevdiğim birini, özellikle de annemi ya da babamı, mülteci kamplarında toprağa vermek zorunda kalmaktan korkuyorum. Vatanlarına dönme hayallerinin gerçekleştiğini göremeden bu dünyadan ayrılmalarından korkuyorum.Bazen kendimin de vatanım yerine sürgünde ölüp oraya gömülmesinden korkuyorum.Hayatının tamamını toprağından uzakta yaşayıp sonunda yine ondan uzakta ölmek düşüncesi, içimde taşıdığım en acı düşüncelerden biri.

İşte bu yüzden eve dönmek benim için yalnızca uzak bir siyasi hedef değil. Zamana karşı verilen acı dolu bir yarış. Geçen her yıl, daha fazla insan vatanının özgürlüğünü göremeden bu dünyadan ayrılıyor; aynı hayali taşımak üzere yeni çocuklar sürgünde doğuyor.

Kendim için yüksek bir makam ya da özel bir statü hayal etmiyorum. Öğrendiklerimin tümünü halkıma hizmet etmek için kullanarak özgür bir Batı Sahra’nın inşasına katkı sunan bir kuşağın parçası olmayı hayal ediyorum. Özgürlüğün hayatımızda normal bir şey hâline geldiği, her röportajda veya konferansta konuşmak zorunda olmadığımız bir dönemde yaşamak istiyorum.

Neden hâlâ mülteci olduğumuzu açıklamak zorunda kalmadan projelerimizi, üniversitelerimizi, kültürümüzü ve geleceğimizi konuşabildiğimiz bir dönemde.

Önümüzdeki on yılın bütün bu hayalleri gerçekleştirip gerçekleştirmeyeceğini bilmiyorum ve tutamayacağım sözler vermek istemiyorum. Ama vazgeçmenin bizim için bir seçenek olmadığını biliyorum. Bu mücadeleyi, bütün zorluklara rağmen özgürlüğe inanan bir kuşaktan devraldık. Bugün onların yolunu sürdürmek ve gelecek kuşaklara devraldığımızdan daha iyi bir gelecek bırakmak bizim sorumluluğumuz. Ve bütün kalbimle umuyorum ki on yıl sonra halkımın neden hâlâ vatanına dönme hakkını beklediğini anlatmak zorunda kaldığım bir başka röportaj vermeyeceğim.”

“Özgürlük, onur ve adalet istiyoruz”

SORU: Son olarak, uluslararası topluma doğrudan seslenme fırsatınız olsaydı Sahralı halkı hakkında dünyanın duymasını istediğiniz tek mesaj ne olurdu?

“Uluslararası topluma mesajım basit ve açık: Yeter artık bu sessizlik, bu çifte standartlar ve halkların haklarının siyasi ve ekonomik çıkarlar uğruna pazarlık konusu yapılması.

Sahralı halkı elli yılı aşkın süredir kendi kaderini tayin etme ve bağımsızlık hakkı için mücadele ediyor. Bu yıllarda kuşaklar değişti, çocuklar mülteci kamplarında büyüdü ve pek çok insan evine dönemeden hayatını kaybetti. Uluslararası toplum sorumluluk üstlenmeden önce daha kaç kuşak işgalin bedelini ödemek zorunda kalacak? Özel bir muamele istemiyoruz. Her halkın sahip olması gereken hakları, yani özgürlük, onur ve adalet istiyoruz.

Uluslararası hukuka yalnızca güçlü ülkelerin işine geldiğinde saygı gösterilip çıkarlarına ters düştüğünde hukuk görmezden gelinemez.

Dünyanın dört bir yanındaki gençlere de bir mesaj vermek istiyorum: Halkların çektiği acıların normalleşmesine izin vermeyin. Yıllardır sürüyor diye işgali kalıcı bir gerçek olarak kabul etmeyin.

Özgürlükleri için mücadele eden halkların yanında durun ve dayanışmayı somut eyleme dönüştürün.

Biz ise ne kadar sürerse sürsün mücadelemize devam edeceğiz.

Sürgünün zorlu koşullarında hayatta kalabiliriz ama sürgünü asla vatanımızın yerine kabul etmeyeceğiz. İşgal zorla dayatılabilir; ancak bizi özgürlük hakkımızdan vazgeçmeye zorlayamaz.

Hayatımızı adaletin gelmesini bekleyerek geçirmek istemiyoruz. Adaletin gerçeğe dönüştüğünü görmek istiyoruz. Özgürlüğe giden yol uzun olabilir ama işgal adaletsizliği asla hakka dönüştüremez ve bir halka vatanından vazgeçiremez.”