“Kas ve iskelet sistemi korunmalı”… Doç. Dr. Polat, çocukların kas ve iskelet sisteminin korunmasının ileriki dönemlerde yaşanabilecek kronik rahatsızlıkların önüne geçilebilme açısından kritik önem taşıdığını dile getirdi.
“Ağır çanta yüküne dikkat”… Ağır çantaların çocuklarda yol açabileceği sağlık sorunlarını değerlendiren Doç. Dr. Barış Polat, aşırı yük taşımanın, çocukların gelişmekte olan vücutlarında bazı mekanik ve ortopedik problemlere zemin hazırladığını kaydetti.
“Taşıma şekli de belirleyici”… Çantanın ağırlığı kadar taşınma şeklinin de omurga sağlığı için belirleyici olduğunu vurgulayan Polat, “Çanta her zaman iki omuz askısı birden takılarak taşınmalıdır. Tek omuzda taşımak yükü asimetrik hale getirir ve omurgayı yana eğerek kas dengesizliklerine yol açar.” dedi.
Hatalı oturmanın ‘sinsi’ etkileri… Çocukların günün büyük bölümünü okul sıralarında geçirdiklerine dikkat çeken Polat, hatalı oturma alışkanlıklarının omurga üzerinde ‘sinsi olumsuz etkiler’ yarattığını vurguladı.
Candan MERT
Okulların açılmasıyla, çocukların ağır çanta taşımasının ortopedik sağlık üzerindeki etkileri de gündeme geldi.
Ağır çantaların çocuklarda yol açabileceği sağlık sorunları, çantanın doğru taşınmasının önemi ve ebeveynlerin hangi belirtilerde uzmana başvurması gerektiği merak konusu olurken, Primemed Kliniği Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Doç. Dr. Barış Polat, KIBRIS’a yaptığı değerlendirmede çocukların gelişim döneminde kas ve iskelet sisteminin korunmasının önemine dikkat çekti.
Çanta ağırlaştıkça ve taşıma süresi uzadıkça mekanik yükün arttığını belirten Polat, “Çantanın toplam ağırlığı, çocuğun vücut ağırlığının yüzde 10 ile yüzde 15’ini kesinlikle geçmemelidir.” dedi.
“Çanta ağırlaştıkça mekanik yük de artar”
Çocukların kas ve iskelet sisteminin korunmasının ileriki dönemlerde yaşanabilecek kronik rahatsızlıkların önüne geçilebilme açısından kritik önem taşıdığını dile getiren Doç. Dr. Barış Polat, okul çantalarının ağırlığının sırt ve omurga sağlığını olumsuz yönde etkileyebileceğini vurguladı. Bu tür durumların boyun, omuz ve sırt kaslarında yorgunluk gibi sorunlara yol açabileceğine dikkat çeken Polat, aynı zamanda ağrı, yürüyüş ve duruşta geçici değişikliklerin olması gibi problemlerle de karşılaşılabileceğini aktardı. Çanta ağırlaştıkça ve taşıma süresi uzadıkça bu mekanik yükün de arttığına vurgu yapan Polat, “Çantanın toplam ağırlığı, çocuğun vücut ağırlığının yüzde 10 ile yüzde 15’ini kesinlikle geçmemelidir. Özellikle büyüme çağındaki küçük çocuklarda bu oranın yüzde 10 sınırında tutulmasını önemle tavsiye edilmektedir. Örneğin, 30 kg ağırlığındaki bir çocuğun okul çantası en fazla 3 kg (özel durumlarda maksimum 4,5 kg) olmalıdır.” ifadelerini kullandı.
“Aşırı yük, duruş bozukluğuna sebep olur”
Ağır çantaların çocuklarda yol açabileceği sağlık sorunlarını da değerlendiren Doç. Dr. Barış Polat, aşırı yük taşımanın, çocukların gelişmekte olan vücutlarında bazı mekanik ve ortopedik problemlere zemin hazırladığını dile getirdi. Bu problemlere parantez açan Polat, boyun, omuz, sırt ve bel kaslarında aşırı yorgunluğu kapsayan kas ve bağ dokusu hasarları, kamburluk gibi duruş(postür) bozuklukları, halsizlik ve solunum kapasitesinde azalma gibi problemlerin aşırı yükle beraber gelişebilecek problemler olduğunu belirtti.
Polat, ağır çantanın omurga eğriliği(skolyoz) üretmeyeceğini ancak hafif düzeyde var olan ve fark edilmeyen skolyozun kötüleşmesine veya çanta kaynaklı duruş bozukluğunun arkasına gizlenmesine neden olabileceği konusunda da uyarılarda bulundu.
“Çanta bel altına sarkmamalı”
Çantanın ağırlığı kadar taşınma şeklinin de omurga sağlığı için belirleyici olduğunu vurgulayan Doç. Dr. Barış Polat, ‘Çantanın doğru taşınması nasıl olmalı?’ sorusunu da yanıtladı. Bu anlamda ‘çift askı kuralı’nın en önemli kurallar arasında olduğunu kaydeden Polat, “Çanta her zaman iki omuz askısı birden takılarak taşınmalıdır. Tek omuzda taşımak yükü asimetrik hale getirir ve omurgayı yana eğerek kas dengesizliklerine yol açar.” dedi.
Bir başka kural olarak ‘Sırta yakınlık ve yükseklik’ maddesinin önemine vurgu yapan Polat, çantanın askı boylarının, çocuğun sırtına tam oturacak ve gövdesine yakın duracak şekilde ayarlanması ve çantanın bel seviyesinin çok altına sarkmamasının önemli olduğunu dile getirdi.
“Geniş ve destekli askılar kullanılmalı”
Tüm bunların yanında çocuğun sırtına aşırı yük bindirmemek için çanta içi yerleşime de dikkat edilmesi gerektiği konusunda uyaran Doç. Dr. Barış Polat, “En ağır kitaplar ve materyaller sırta en yakın bölmeye koyulmalı; hafif eşyalar ise dış bölmelere yerleştirilerek kaldıraç etkisi azaltılmalıdır. Bununla beraber çocuk için geniş ve destekli askılar kullanılmalıdır. Omuz askılarının dolgulu/pedli ve geniş olması, çanta ağırlığının omuz bölgesinde geniş bir alana eşit şekilde dağıtılmasını sağlar. Bu sayede tek bir noktaya aşırı yük binmesi engellenir.” ifadelerini kullandı.
Ailelerin uzmana başvurması gereken belirtiler…
Ailelerin çocuklarında belli belirtileri görmeleri halinde ortopedi uzmanına ve fiziksel tıp uzmanına başvurması gerektiğini belirten Doç. Dr. Polat, bu belirtileri ‘çocuğun omuz seviyelerinin arasında fark olması (asimetri)’, ‘çanta taşınmadığında dahi devam eden kronik sırt, bel veya boyun ağrısı(dirençli ağrılar)’, ‘çocuğun öne doğru eğilmesiyle ortaya çıkan omurgada kamburluk(duruş değişiklikleri)’ ve ‘kollarda, ellerde veya bacaklarda uyuşma ya da güç kaybı hissi(nörolojik bulgular) olarak sıraladı.
Hatalı oturmanın ‘sinsi’ etkileri
Çocukların günün büyük bölümünü okul sıralarında geçirdiklerine dikkat çeken Polat, hatalı oturma alışkanlıklarının omurga üzerinde ‘sinsi bir olumsuz etki’ yarattığını kaydetti. Bu anlamdaki etkilere de değinen Doç Dr. Polat, uzun süre hareketsiz oturmanın omurgayı destekleyen sırt kaslarının zayıflamasına yol açtığını vurgularken, kaslar zayıfladıkça omurga disklerine binen yükün de arttığını vurguladı. Bir diğer etki olarak ‘kamburlaşma’ya da parantez açan Polat, sırada öne eğilerek, dirsekleri masaya aşırı dayayarak veya başı çok öne eğerek oturmanın sırt omurlarının doğal eğriliğini bozarak fonksiyonel kamburluğa yol açacağını kaydetti.
“Hatalı oturma, erken fıtık riski oluşturur”
Çocukların sıralarda hatalı oturmasının bir diğer etkisi olarak ‘erken yaşta bel veya boyun ağrıları’ başlığını da değerlendiren Doç Dr. Barış Polat, okul sıralarının çocuğun boyuna uygun olmaması, ayaklarının yere değmemesi gibi konulardan dolayı ergonomik olmadığını ve bu gibi etkenlerin de lordoz adı verilen beldeki doğal çukurluğun düzleşmesine neden olduğunu belirtti. Polat, bu durumların erişkin dönemde görülebilecek erken fıtık risklerini ve kronik ağrıları tetiklediğini vurguladı.
“Tekerlekli çantalar uzmanlarca önerilmez”
Ailelerin çanta seçerken dikkat etmesi gereken hususları da açıklayan Doç. Dr. Polat, boş çanta ağırlığının 1 kilogramın altında olması gerektiğinin altını çizerken, ağır aksesuarlı, kalın zincirli çantalar yerine hafif kumaşların tercih edilmesinin önemine vurgu yaptı. Tekerlik çantaların çözüm olup olmadığı konusunda da açıklamalarda bulunan Polat, “Tekerlekli çantalar yükü sırttan alsa da merdiven inip çıkarken ya da kaldırım kenarlarında tek kolla çekilmek zorundadır. Bu durum gövdenin tek tarafa aşırı bükülmesine yol açtığı için uzmanlar tarafından her zaman ilk alternatif olarak önerilmez.” dedi.
“Hareket etmek hayati önem taşıyor”
Okullarda teneffüs saatleri içerisinde çocukların sürekli oturması yerine hareket etme ve esneme hareketleriyle omurga disklerinin beslenmesinin sağlanması gerektiğini vurgulayan Polat, bu durumun kasların gevşemesi açısından hayati önem arz ettiğini kaydetti. Sonuç itibariyle ‘ağır çanta skolyoz yapar’ demenin doğru olmadığını dile getiren Doç. Dr. Polat, “Ancak ağır çantanın ağrı, kas yorgunluğu ve geçici duruş değişikliğine yol açabileceğini bilmek lazım. Günlük hareketlilik ve doğru oturma alışkanlıkları da omurga sağlığı için oldukça önemlidir.” ifadeleriyle sözlerini tamamladı.
