İstatistik Kurumu, eylül ayı enflasyon çalışması Tablo 4’e göre kira kalemi bir önceki aya göre %1,94, bir önceki yılın aynı ayına göre ise %47,64 arttı.
Bu oran, genel TÜFE’nin yıllık %35,02’lik artışının tam 12,62 puan üzerinde.
Hizmet grubu genelinde yıllık artış %37,94 ile yine genel enflasyonun üzerinde seyrediyor. Tablo 3’te yer alan “Gerçek Kira Ücreti” kalemi de aynı veriyi doğruluyor: aylık %1,94, yıllık %47,64.
Kira, enflasyon sepetinde ağırlıklı bir kalem olduğu için tek başına genel enflasyonu yukarı çekiyor.
Hizmet enflasyonundaki katılık, faiz ve ücret ayarlamaları açısından kritik.
"ÜNİVERSİTE ÜCRETLERİ FIRLADI: TC UYRUKLU ÖĞRENCİYE YÜZDE 80,83 ZAM"
Tablo 3’teki en dikkat çekici kalemlerden biri Özel Üniversite Ücreti (TC Uyruklu Öğrenci): aylık %29,70, yıllık %80,83. Aynı dönemde KKTC uyruklu öğrenci ücreti aylık %24,06, yıllık %49,81 arttı.
Özel Üniversite Ücreti (Üçüncü Ülke Uyruklu Öğrenci) ise aylık %8,96, yıllık %16,91 ile görece sınırlı kaldı.
Tablo 1’de Eğitim ana grubu aylık %12,52, yıllık %51,07 ile ana harcama grupları içinde en yüksek aylık artışı gösterdi. Eğitimdeki bu artış, genel aylık enflasyonun (%3,34) neredeyse dört katı.
Eğitim, Eylül’de okulların açılmasıyla birlikte enflasyonu yukarı çeken ana unsur oldu. Özellikle TC uyruklu öğrenci ücretlerindeki yıllık %80,83’lük artış, üniversite maliyetlerinin ne denli hızlı arttığını gösteriyor.
"BENZİN VE DİZELDE YÜZDE 11’LİK ZAM: ENERJİ YILLIK YÜZDE 52,66 ARTTI"
Tablo 3’e göre Benzin Kurşunsuz 95 Oktan fiyatı aylık %11,04, yıllık %79,52 arttı. Dizel (Eurodizel) ise aylık %11,23, yıllık %76,20 ile benzer bir seyir izledi. Tablo 4’te Enerji alt kalemi aylık %5,80, yıllık %52,66 ile yıllık bazda en yüksek artış gösteren kalemlerden biri oldu.
Akaryakıt zamları doğrudan ulaştırma maliyetlerine yansıyor. Tablo 4’te Ulaştırma hizmetleri yıllık %51,66, Ulaştırma ana grubu ise yıllık %43,73 artmış durumda. Enerji fiyatlarındaki bu yükseliş, önümüzdeki aylarda gıda ve hizmet fiyatlarına da yayılabilir.
"GIDA ENFLASYONU YÜZDE 30’U AŞTI: TAZE SEBZE DEĞİL, İŞLENMİŞ GIDA VE EKMEK ZAMLANDI"
Tablo 4’e göre Gıda ve alkolsüz içecekler yıllık %30,01 arttı. Ancak detaylara bakıldığında ilginç bir tablo ortaya çıkıyor:
Taze meyve ve sebze yıllık %13,87 ile görece sınırlı. · İşlenmiş gıda yıllık %31,16. · Ekmek ve tahıllar yıllık %33,28. · Diğer işlenmiş gıda yıllık %30,24.
Yani gıda enflasyonunun motoru artık taze ürünler değil, işlenmiş gıda, ekmek ve tahıl gibi kalemler.
Tablo 2’de aylık en çok artanlar arasında kırmızı lahana (%89,85), domates (%73,58) ve maydanoz (%64,26) var. Ancak bu yüksek aylık artışlara rağmen taze meyve-sebzenin yıllık artışı %13,87’de kalmış.
Bu, taze ürün fiyatlarının yüksek volatilite gösterdiğini, kalıcı enflasyonun ise işlenmiş gıdadan geldiğini ortaya koyuyor.
"ÇEKİRDEK ENFLASYON YÜZDE 33,85: ENFLASYON SADECE GIDA VE ENERJİ DEĞİL"
Tablo 4’te "ki özel kapsamlı göstergeler, enflasyonun niteliği hakkında kritik bilgi veriyor:
C Grubu (Enerji, gıda ve alkolsüz içecekler, alkollü içkiler ile tütün ürünleri ve altın hariç TÜFE): yıllık %33,85. · F Grubu (Yönetilen-yönlendirilen fiyatlar hariç TÜFE): yıllık %33,03. · B Grubu (İşlenmemiş gıda, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç): yıllık %33,53.
Genel TÜFE yıllık %35,02 iken çekirdek göstergelerin %33-34 bandında kalması, enflasyonun sadece gıda ve enerji kaynaklı olmadığını, temel mal ve hizmetlere yayıldığını gösteriyor.
Çarpıcı nokta: Çekirdek enflasyonun bu denli yüksek seyretmesi, enflasyonun kalıcı hale geldiğine işaret ediyor. Bu, para politikası ve ücret ayarlamaları açısından uyarıcı bir sinyal.
GÜNDELİKÇİ ÜCRETİ YILLIK YÜZDE 71,48: HİZMET ENFLASYONUNDA EMEK MALİYETİ BASKISI"
Tablo 3’te Gündelikçi Ücreti aylık %8,10, yıllık %71,48 arttı. Bu, hizmet sektöründe emek maliyetlerinin ne denli hızlı arttığını gösteriyor. Tablo 4’te Hizmet ana grubu aylık %3,86, yıllık %37,94 ile genel enflasyonun üzerinde.
Öne çıkan diğer hizmet kalemleri; Kira: yıllık %47,64 · Ulaştırma hizmetleri: yıllık %51,66 · Haberleşme hizmetleri: yıllık %41,09 · Diğer hizmetler: aylık %5,49, yıllık %41,17
Hizmet enflasyonu, genel enflasyonun üzerinde seyrediyor. Emek yoğun hizmetlerdeki bu artış, enflasyonun düşürülmesini zorlaştırıyor. Gündelikçi ücretindeki yıllık %71,48’lik artış, kayıt dışı emek piyasasında ciddi bir ücret baskısı olduğunu gösteriyor.
