Erhürman: “Türkiye ile terminolojide farklılıklarımız var, hareket noktamız aynı”

Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Kıbrıslı Rum lider Nikos Hristodulidis ve BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi María Ángela Holguín ile gerçekleştirdiği üçlü görüşmenin ardından Cumhurbaşkanlığı’nda kapsamlı bir basın toplantısı düzenledi.

Erhürman, 3 saat 15 dakika süren görüşmenin sonuçlarını değerlendirirken, Kıbrıs sorununda müzakerelerin geleceği, Türkiye ile yürütülen istişareler, yeni geçiş noktaları ve siyasi eşitlik konusunda dikkat çekici açıklamalarda bulundu.

Görüşmede uzun süredir sonuçlandırılamayan güven artırıcı önlemler için hazırladıkları “köprü kurucu” öneriler paketini sunduklarını belirten Erhürman, Akıncılar–Limya ve Kambo–Gemikonağı geçiş noktalarının eş zamanlı açılması üzerinde anlaşmaya varıldığını doğruladı.

Ancak bugün varılan uzlaşının beklentilerinin tamamını karşılamadığını, diğer geçiş noktalarının ve Pile’ye ulaşım konusunun BM Genel Sekreteri ile yapılacak yeni üçlü görüşmeye bırakıldığını açıkladı.

“TÜRKİYE İLE TERMİNOLOJİDE FARKLILIKLARIMIZ VAR”
Erhürman’a, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın aynı gün iki devletli çözüm politikasını yinelemesi ve KKTC’nin tanınması çağrısında bulunmasıyla kendi müzakere yaklaşımı arasında farklılık olup olmadığı soruldu.

Erdoğan’ın açıklamalarını “çözümsüzlük çözüm değildir” ifadesiyle birlikte değerlendirdiğini belirten Erhürman, Türkiye ile çözüm arayışında ortak hareket ettiklerini savundu.

Erhürman, “Bir şey saklamıyorum. Terminolojimizde farklılıklar var mı? Saklayacak halim yok zaten. Orada görüyorsunuz. Ama hareket noktası aynı mı? Hareket noktası aynı” dedi.

Türkiye ile kullandıkları kavramlar arasında farklılıklar bulunmasının, aynı hedefe yönelik çalışmadıkları anlamına gelmediğini belirten Erhürman, tartışmaların kavramlar yerine içerik üzerinden yürütülmesi gerektiğini söyledi.

Erhürman, “Kavram fetişizminden uzak duralım, içerik üzerinden konuşalım” diyerek, farklı ifadelerin altında ortak yaklaşımlar bulunabileceğini savundu.

“TÜRKİYE’NİN EVET DEMEDİĞİ BİR ÇÖZÜM YOK”
Erhürman, dört maddelik müzakere yöntemi önerisi dahil bütün girişimlerin Türkiye ile istişare edildiğini söyledi.

Bugün kabul edilen iki geçiş noktası da dahil olmak üzere sundukları bütün önerilerin Ankara ile görüşüldüğünü vurguladı.

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın son Kıbrıs ziyaretinin özellikle üçlü görüşme için planlanmadığını belirten Erhürman, ziyaretin yaklaşık bir aydır gündemde olduğunu, başka programlar nedeniyle ertelendiğini anlattı.

Buna karşın Fidan’ın ziyareti sırasında ve öncesinde bütün önerilerin görüşüldüğünü ifade etti.

Erhürman, “Türkiye Cumhuriyeti’nin de evet diyeceği bir çözüm arıyoruz. Türkiye Cumhuriyeti’nin evet demediği bir çözüm diye bir şey yok. Garantör ülke sıfatıyla da yok” dedi.

“OYUN DEĞİŞTİRİCİ ÖNERİYİ AÇIKLAMAYACAĞIM”
Basın toplantısının en dikkat çekici bölümlerinden biri, Erhürman’ın sabah duyurduğu yeni öneriye ilişkin açıklamaları oldu.

Erhürman, Kıbrıslı Rum tarafına sunduğu yeni önerinin müzakere sürecinde önemli bir değişim yaratabilecek nitelikte olduğunu söyledi.

Ancak içeriğini açıklamama kararını sürdürdü.

Önerinin ilk kez gündeme getirildiğini ve muhatabına değerlendirme fırsatı tanımak istediğini belirten Erhürman, “Bunun hemen bugün kabul edilmesini bekliyor muyduk? İlk duyulan şey hemen kabul edilmeyebilir” dedi.

Yeni önerisinin Hristodulidis’in daha önce gündeme getirdiği Maraş ve Mağusa Limanı önerisine göre daha dengeli ve kabul edilebilir olduğunu düşündüğünü söyledi.

Erhürman, “Bu önerinin ölmesini istemem. Çünkü anlamlı buluyorum. Gerçekten oyun değiştirici denilebilecek türden bir şey olduğunu düşünüyorum” ifadelerini kullandı.

Öneriyi Ankara ile istişare ederek hazırladıklarını vurgulayan Erhürman, açıklamanın erken yapılmasının siyasi tartışmalara yol açarak diplomatik girişimi sonuçsuz bırakmasından endişe ettiğini anlattı.

“DİPLOMASİYE ŞANS TANIMAK İSTİYORUM”
Gazetecilerin yeni önerinin kamuoyundan neden saklandığına ilişkin ısrarlı sorularını da yanıtlayan Erhürman, içeriği açıklamamasının kendi alışılmış yaklaşımından farklı olduğunu kabul etti.

Bunun iç kamuoyunda tepki yaratacağı endişesinden kaynaklanmadığını belirterek önerinin kamuoyunda olumlu karşılanacağını düşündüğünü ifade etti.

Erhürman, “Bu benim için bugüne kadar masaya götürdüğümüz en önemli önerilerden biri. Bunun böyle bozuk para gibi harcanmasını istemem” dedi.

Hristodulidis’in de öneriyi kendisinin açıklamak istemediğini söylediğini aktaran Erhürman, konunun BM Genel Sekreteri ile yapılacak üçlü toplantıda da ele alınmasını istediğini belirtti.

“Diplomasiye bir şans tanımak istiyorum” diyen Erhürman, önerinin reddedildiğine ilişkin bir açıklamada bulunmadı.

GEÇİŞ NOKTALARI İÇİN DÖRT AŞAMALI ÖNERİ
Erhürman, görüşmede geçiş noktalarının açılması konusunda dört aşamalı bir öneriler dizisi sunduklarını açıkladı.

İlk önerilerinin Kiracıköy–Eğlence güzergâhının tamamen kuzeyden yapılması olduğunu söyledi. Alternatif olarak yolun kuzeyden belirli bir noktaya kadar yapılmasını, kalan bölümün ise Avrupa Birliği finansmanıyla tamamlanmasını önerdiklerini anlattı.

Erhürman, bu güzergâhta 1974 öncesinden kalan Kıbrıslı Rum taşınmazlarının kamulaştırılması sorunu ortaya çıkması halinde Taşınmaz Mal Komisyonu aracılığıyla çözüm üretmeye hazır olduklarını da açıkladı.

İkinci aşamada gündemdeki bütün geçiş noktalarının birlikte açılmasını ve Pile’ye ulaşım sorununun çözülmesini önerdiklerini belirtti.

Üçüncü önerilerinin Haspolat ile Kambo–Gemikonağı geçiş noktalarının açılması, diğer konuların ise BM Genel Sekreteri ile görüşülmesi olduğunu söyledi.

Bunların kabul edilmemesi üzerine dördüncü aşamada Akıncılar–Limya ve Kambo–Gemikonağı geçiş noktalarının açılmasını önerdiklerini açıklayan Erhürman, uzlaşmanın bu son seçenek üzerinden sağlandığını belirtti.

“HASPOLAT’TAN VAZGEÇMEDİK”
Erhürman, Haspolat geçiş noktasının açılması konusunda ısrarlarının sürdüğünü belirtti.

Dört önerinin ilk üçünde Haspolat’ın bulunduğunu, ancak Kıbrıslı Rum tarafının Haspolat ile Kambo–Gemikonağı geçiş noktalarının eşleştirilmesini kabul etmediğini anlattı.

Erhürman, bu nedenle iki geçiş noktasında uzlaşma sağlarken diğerlerini gündemden çıkarmamayı tercih ettiklerini söyledi.

Gündemdeki bütün geçiş noktalarının BM Genel Sekreteri ile yapılacak üçlü görüşmede yeniden ele alınacağını belirtti.

PİLE İÇİN 3,3 KİLOMETREYE KARŞILIK 1,2 KİLOMETRE ÖNERİSİ
Erhürman, Pile’ye ulaşım konusunun neden geçiş noktaları paketine dahil edildiğini de ayrıntılı olarak açıkladı.

Kiracıköy–Eğlence güzergâhında 3,3 kilometrelik yolun ara bölgeden geçmesi önerisine güvenlik gerekçeleriyle itiraz ettiklerini belirten Erhürman, bu uzunluktaki izole bir alanda trafik kazaları ve suç olayları yaşanması halinde yetki sorunlarının ortaya çıkabileceğini söyledi.

BM’nin polis kapasitesine ilişkin sınırlamalara da dikkat çekti.

Erhürman, ara bölgenin bu güzergâhta kullanılması halinde, Pile’de yaklaşık 1,2 kilometrelik ara bölge bağlantısının da çözülmesini önerdiklerini açıkladı.

Pile’nin yeni bir geçiş noktası değil, köye ulaşım meselesi olduğunu vurguladı.

“İKİ KAPIYA KARAR VERİLMESİ HEMEN AÇILACAKLARI ANLAMINA GELMİYOR”
Erhürman, Akıncılar–Limya ve Kambo–Gemikonağı geçişleri üzerinde anlaşmaya varılmasının, kapıların kısa sürede açılacağı anlamına gelmediğinin altını çizdi.

Geçmişte Aplıç ve Derinya geçiş noktalarında varılan anlaşmaların uygulanmasının bir yıldan fazla sürdüğünü hatırlattı.

“Bugün iki kapı üzerinde uzlaşıldı. Haftalar içerisinde de diğer kapılar ve Pile üzerinde uzlaşmak için görüşeceğiz” dedi.

2017’deki Krans Montana görüşmelerinden bu yana yaşanan durgunluğun ardından atılan adımları mütevazı ancak önemli bulduğunu söyledi.

Erhürman, “Dokuz senelik durgunluğun arkasından beklentimiz zaten her şeyin bir anda değişmesi değildi” ifadelerini kullandı.

MAYIN TEMİZLİĞİ VE ASKERÎ MEKANİZMA ÖNERİSİ KABUL EDİLMEDİ
Erhürman, görüşmeye iki tarafın askerî makamları arasında doğrudan istişare mekanizması kurulması önerisiyle gittiklerini de açıkladı.

BM’nin 1 Mayıs 2020 tarihinde sunduğu ayrıntılı çalışmayı olduğu gibi kabul etmeye hazır olduklarını belirten Erhürman, mayın temizliği konusunun da bu mekanizmaya verilmesini önerdiklerini söyledi.

Ancak önerinin kabul edilmediğini açıkladı.

Eğitim Teknik Komitesi tarafından hazırlanan EduBytes çalışmasının kabul edilmesini de önerdiklerini belirten Erhürman, Kıbrıslı Rum tarafının daha fazla düşünmeye ihtiyaç duyduğunu söylemesi nedeniyle bu konuda da anlaşma sağlanamadığını bildirdi.

Buna karşılık Imagine Barış Eğitimi Projesi’nin Eğitim Teknik Komitesi yönetiminde yeniden başlatılması, kültürel miras arşivlerinin paylaşılması, çevre projelerinin ilerletilmesi ve Maronit kiliseleri ile bir Ermeni manastırının restorasyonu konularında uzlaşma sağlandığını söyledi.

Acil durumlara hızlı müdahale mekanizması oluşturulması için de ilgili teknik komitenin görevlendirileceğini açıkladı.

HOLGUÍN İLE DÖNÜŞÜMLÜ BAŞKANLIK KONUSUNDA GÖRÜŞ AYRILIĞI
Erhürman, Holguín’in dönüşümlü başkanlığı müzakere yöntemine ilişkin değil, çözümün esasına ilişkin bir konu olarak değerlendirmesine katılmadığını söyledi.

Dönüşümlü başkanlığın siyasi eşitliğin ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulayan Erhürman, geçmiş müzakerelerin başarısızlık nedenlerinden birinin bu konunun güvenlik ve garantilerle ilişkilendirilmesi olduğunu savundu.

Bu nedenle dönüşümlü başkanlığın müzakerelerin sonunda pazarlık konusu haline getirilmesini kabul etmediklerini belirtti.

Ancak Holguín’in dönüşümlü başkanlığın müzakerelerin ilk aşamasında ele alınabileceği yönündeki yaklaşımını da tamamen dışlamadı.

Erhürman, bu konunun ilk gündem maddesi olarak ele alınması ve üzerinde ilkesel uzlaşı sağlanmadan başka başlıklara geçilmemesi şeklinde yapılandırılmış bir öneri sunulması halinde bunu değerlendirebileceğini açıkladı.

Böyle bir önerinin henüz BM tarafından resmen sunulmadığını da belirtti.

“SİYASİ EŞİTLİK KABUL EDİLMEDEN MÜZAKEREYE BAŞLAMAYACAĞIM”
Erhürman, dönüşümlü başkanlığın kaç dönemde ve hangi sürelerle uygulanacağı gibi ayrıntıların pazarlık konusu olabileceğini ancak ilkesel kabulün başlangıçta sağlanması gerektiğini söyledi.

Siyasi eşitliğin yalnızca sözde kabul edilmesinin yeterli olmadığını belirten Erhürman, Kıbrıslı Rum tarafının Kıbrıslı Türklerle gücü ve adanın zenginliğini paylaşmaya hazır olduğunu göstermesi gerektiğini savundu.

Erhürman, “Siyasi eşitliğin içeriğiyle birlikte kabul edilmediği bir noktada müzakereye başlamayacağım” dedi.

HRİSTODULİDİS 19 MADDELİK PAKETİ İLK KEZ YAZILI SUNDU
Erhürman, Hristodulidis’in daha önce açıkladığı 19 maddelik öneriler paketinin bugünkü toplantıda yazılı olarak sunulduğunu da bildirdi.

Pakette yer alan önerilerin büyük bölümünü daha önce sözlü olarak duyduğunu belirten Erhürman, yazılı metnin ilk kez bugün kendilerine ve Holguín’e iletildiğini söyledi.

Holguín’in önerilerin bir bölümünün güven artırıcı önlem niteliği taşımadığı yönündeki değerlendirmesine katıldığını ifade etti.

ANTALYA’DA GÖRÜŞME ÖNERİSİNE HRİSTODULİDİS’TEN ZAMAN GEREKÇESİ
Erhürman, Antalya’da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi sırasında Hristodulidis ile gayriresmî bir görüşme yapmayı önerdiğini de açıkladı.

Öneriyi daha önce Hristodulidis’e ilettiğini, Kıbrıslı Rum liderin o aşamada kesin bir ret yanıtı vermediğini söyledi.

Ancak bugünkü görüşmede Holguín’in de gündeme getirdiği gayriresmî temas önerisine Hristodulidis’in Antalya’da çok kısa süre kalacağı ve zamanının bulunmadığı yanıtını verdiğini aktardı.

Erhürman, kendisinin böyle bir görüşmeye hazır olduğunu belirtti.

BM GENEL SEKRETERİ İLE GÖRÜŞME İÇİN HENÜZ TARİH YOK
Erhürman, BM Genel Sekreteri António Guterres ile önümüzdeki haftalarda yapılacağı açıklanan üçlü toplantının tarihinin henüz belirlenmediğini söyledi.

Toplantının yaklaşık bir ila bir buçuk ay içerisinde yapılabileceğini tahmin ettiğini ancak Guterres’in programının da dikkate alınması gerektiğini belirtti.

Yeni üçlü toplantıda geçiş noktalarının tamamı, Pile’ye ulaşım ve müzakere yöntemiyle ilgili başlıkların yeniden değerlendirileceğini ifade etti.

Erhürman, bugünkü uzlaşıyı kapsamlı çözümün gerçekleştiği şeklinde sunmadığını belirterek, uzun süren durgunluk döneminden sonra ileriye doğru atılmış adımlar olarak değerlendirdi.

Erhürman: “Türkiye ile terminolojide farklılıklarımız var, hareket noktamız aynı”