Dünya petrolünün ‘Gözyaşı Kapısı’ Babülmendep tehlikede

İran destekli Husilerin Babülmendep BoğazıBabülmendep Boğazı çevresinde büyük bir kara harekatı başlatması, dünyanın en kritik ticaret güzergahlarından birini yeniden gündemin merkezine taşıdı.

Orta Doğu’daki savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının ardından Suudi Arabistan’ın petrol ihracatı için hayati bir alternatif haline gelen Babülmendep çevresindeki çatışmalarda yüzlerce kişi hayatını kaybetti.

GÖZYAŞI KAPISI

Husiler ile Suudi Arabistan arasında karşılıklı saldırılar sürerken grubun boğaza doğru ilerlemesi, küresel petrol sevkiyatının geleceğine ilişkin endişeleri artırıyor.

Arapçada geçmişte yaşanan gemi kazaları nedeniyle “Gözyaşı Kapısı” olarak bilinen Babülmendep Boğazı, Kızıldeniz’in güney ucunda bulunuyor ve Kızıldeniz’i Hint Okyanusu’ndaki Aden Körfezi’ne bağlıyor.

Yaklaşık 100 kilometre uzunluğundaki boğaz, en dar noktasında yalnızca 30 kilometre genişliğe sahip.

AVRUPA İLE ASYA ARASINDAKİ KISA YOL

Bir tarafında Arap Yarımadası’ndaki Yemen, diğer tarafında ise Afrika Boynuzu’ndaki Cibuti ve Eritre bulunuyor.

Bu dar coğrafya, Babülmendep’i dünya deniz ticaretinin en önemli geçiş noktalarından biri haline getiriyor.

Kızıldeniz, Süveyş Kanalı üzerinden Avrupa ile Asya arasındaki deniz ticaretini birbirine bağlıyor.

Petrol tankerleri ve yük gemileri Babülmendep’ten geçerek Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz’e ulaşıyor. Bu rota, Asya ile Avrupa ve Kuzey Amerika arasındaki yolculukları binlerce kilometre kısaltıyor.

Ancak Husilerin Gazze savaşı sırasında Kızıldeniz’deki gemilere yönelik saldırıları, bu güzergahtaki trafiği önemli ölçüde azalttı.

IMF PortWatch verilerine göre 2023’te Süveyş Kanalı’ndan 26 bin 895 gemi geçti. Günde ortalama 73,7 gemiye karşılık gelen bu sayı, 2024’te 14 bin 498’e, 2025’te ise 14 bin 70’e geriledi.

HUSİLER MOCHA’YI ELE GEÇİRDİ

2026’nın ocak-ağustos döneminde günlük ortalama geçiş sayısı 40,8’de kaldı.

Böylece trafik kriz öncesindeki seviyenin ancak biraz üzerinde yarısına ulaşabildi.

Husiler şu anda Babülmendep’e doğrudan kıyısı bulunan bölgeleri kontrol etmiyor. Ancak daha kuzeydeki büyük Hudeyde limanı grubun elinde bulunuyor.

Yemenli bir askeri kaynak ise pazartesi günü Husilerin Kızıldeniz kıyısındaki Mocha kentini ele geçirdiğini açıkladı.

Husiler temmuz ayında Suudi Arabistan’a karşı deniz ablukası ilan etmelerinden bu yana Kızıldeniz’deki Suudi gemilerine defalarca saldırdı.

Grup buna rağmen İran’ın Hürmüz Boğazı’nda uyguladığı ablukayı Babülmendep’e taşımayı, boğazı tamamen kapatmayı veya gemilerden geçiş ücreti almayı planladığı iddialarını reddediyor.

AMAÇ SUUDİ PETROLÜNE BASKI MI?

Savaş Araştırmaları Enstitüsü’nün analizine göre Husilerin temel hedeflerinden biri Suudi Arabistan’ın petrol ihraç etme kapasitesine zarar vermek.

Analizde grubun Riyad üzerindeki ekonomik ve siyasi maliyeti sürdürülemez seviyeye çıkararak Suudi Arabistan’ı askeri operasyonlarını durdurmaya zorlamaya çalıştığı belirtildi.

Babülmendep, mevcut Orta Doğu savaşından önce de petrol ticareti açısından kritik öneme sahipti.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi’ne göre 2023 yılında dünyadaki petrol sevkiyatının yüzde 12’si bu boğazdan geçti.

HÜRMÜZ KAPANDI, PETROL BURAYA YÖNELDİ

İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması, Babülmendep’in önemini daha da artırdı.

Suudi Arabistan, petrolünü Hürmüz yerine ülkenin batısındaki Kızıldeniz kıyısında bulunan Yanbu Limanı üzerinden ihraç etmeye başladı. Yanbu’dan yapılan Suudi ham petrol sevkiyatı savaşın ardından hızla arttı.

Mart-temmuz döneminde günlük ortalama ihracat yaklaşık 3,8 milyon varile ulaştı. Bu rakam savaş öncesindeki seviyenin yaklaşık beş katına karşılık geliyor.

Günlük 3,8 milyon varil, 2025’te dünya rafinerilerinde işlenen toplam ham petrolün yaklaşık yüzde 4,5’ine denk geliyor.

“EN BÜYÜK TEHLİKE BOĞAZIN KAPANMASI DEĞİL”
King’s College London’dan güvenlik uzmanı Andreas Krieg’e göre asıl tehlike Husilerin Babülmendep’i tamamen kapatması olmayabilir.

Krieg, “En büyük tehlike Babülmendep’in fiziksel olarak kapanması değil, sürekli belirsizlik” değerlendirmesinde bulundu.

Uzman, uzun süreli istikrarsızlığın Süveyş Kanalı’ndaki gemi trafiğini düşük tutabileceğini, bunun Mısır’a önemli ekonomik maliyetler getireceğini ve Avrupa-Asya ticaretinin hem süresini hem de maliyetini artıracağını söyledi.

YEMEN’DEKİ SAVAŞ YENİDEN ALEVLENDİ

Orta Doğu’daki savaş, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a saldırması ve Tahran’ın bölge genelinde karşılık vermesiyle başladı.

Yemen’deki çatışmalar ise temmuz ayında yeniden şiddetlendi.

Husilerin Suudi Arabistan’ın Yemen hava sahası üzerindeki kontrolüne rağmen bir İran uçağının Sana’ya inmesine izin vermesi yeni krizin başlangıç noktalarından biri oldu.

Suudi Arabistan destekli Yemen hükümetinin havalimanını vurmasının ardından başlayan karşılıklı saldırılar, ülkede 2022’den beri büyük ölçüde korunan ateşkesi fiilen sona erdirdi.

Husiler daha sonra Suudi Arabistan’a karşı deniz ablukası ilan ederek ülkenin tankerlerini ve topraklarını hedef almaya başladı.