Doç. Dr. Aslım: Dünya yeniden çiziliyor

Haritalarda yeni dönem… BM Genel Kurulu, kıtaların gerçek yüzölçümlerini daha doğru yansıtan “Equal Earth” projeksiyonunun kullanımını teşvik eden kararı 164 ülkenin desteğiyle kabul etti. KIBRIS TV’de Elif Çatal’ın sunduğu “Gün Ortası” programında konuyu değerlendiren Doç. Dr. İlksoy Aslım, değişimin yalnızca teknik bir düzenleme olmadığını, “bir mantalite ve dünyaya bakış değişimi” anlamına geldiğini söyledi.

Elif ŞEN ÇATAL

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu (BM Genel Kurulu), kıtaların yüzölçümlerini gerçeğe daha yakın gösteren “Equal Earth” (Eşit Dünya) projeksiyonunun kullanımını teşvik eden kararı 164 ülkenin desteğiyle kabul etti.

Kararla, söz konusu projeksiyonun eğitim, kamu kurumları ve uluslararası platformlarda kullanımının yaygınlaştırılması hedefleniyor.

KIBRIS TV’de Elif Çatal’ın sunduğu “Gün Ortası” programına konuk olan Doç. Dr. İlksoy Aslım, kararı değerlendirdi.

Aslım, “Equal Earth” projeksiyonunun yalnızca kıtaların haritadaki büyüklüklerini değiştiren teknik bir düzenleme olmadığını, aynı zamanda “bir mantalite ve dünyaya bakış değişimi” anlamına geldiğini söyledi.

Afrika, Kuzey’in üstünlüğünü reddediyor

Mercator haritasının deniz keşifleri ve deniz ulaşımı sırasında denizcilere kolaylık sağlamak amacıyla hazırlandığını belirten Aslım, ancak ortaya çıkan haritanın ülkelerin ve kıtaların gerçek coğrafi büyüklükleriyle örtüşmediğini söyledi.

Aslım, Mercator haritasında Grönland’ın Afrika’dan daha büyük göründüğüne dikkat çekerek, yeni haritada ise Grönland’ın Afrika’nın yaklaşık 14’te biri büyüklüğünde olduğunu ifade etti.

Harita değişikliğinin Afrika açısından önemine de dikkat çeken Aslım, bunun yalnızca teknik bir düzenleme olmadığını, aynı zamanda bir imaj değişikliği anlamına geldiğini söyledi.

Mercator haritasında Avrupa’nın Afrika’ya yakın büyüklükte göründüğünü, ABD ve Kanada’nın da Afrika’dan daha büyük algılandığını dile getiren Aslım, yeni projeksiyonla birlikte bu görüntünün değişeceğini belirtti.

Aslım, değişimin Afrika’nın Kuzey’in üstünlüğünü reddetmesi anlamına geldiğini kaydetti.

“Bir mantalite ve dünyaya bakış değişimi”

Harita değişikliğinin bir “mantalite ve dünyaya bakış değişimi” olduğunu söyleyen İlksoy Aslım, Togo’nun öncülük ettiği girişimin Afrika ülkeleri açısından taşıdığı anlama da dikkat çekti. Togo’nun bu talebi gündeme getirmesinin tesadüf olmadığını belirten Aslım, Afrika’nın uzun süredir kendisini dünyadaki mevcut güç dengeleri içerisinde farklı bir konumda ifade etmeye başladığını söyledi. “Afrika bir uyanış içerisinde.” diyen Aslım, kıtada yaşanan gelişmelerin bu değişimin önemli göstergelerinden olduğunu ifade etti.

ABD tek başına karşı çıktı

Kararın bir diğer dikkat çeken boyutunun ise ABD’nin tutumu olduğunu belirten İlksoy Aslım, 164 ülkenin kabul oyu verdiği girişime ABD’nin karşı çıktığını söyledi.

Aslım, Mercator haritasında Afrika’nın olduğundan küçük, Kuzey Yarım Küre’deki ülkelerin ise olduğundan büyük görünmesinin yıllar içerisinde bir ‘Batı’nın büyüklüğü algısı’ oluşturduğunu dile getirdi.

Aslım, yüzyıllardır kullanılan bir haritanın değiştirilmesiyle yalnızca kıtaların haritadaki büyüklükleri değil; dünyanın güç merkezlerine ilişkin algının da tartışmaya açıldığını vurguladı.

Süreç ise şu şekilde ilerledi:

ABD karşı çıktı, 6 ülke çekimser kaldı

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda yapılan oylamada ABD, “Equal Earth” projeksiyonunun kullanımını teşvik eden karara karşı çıkan tek ülke oldu. Sırbistan, Estonya, Gürcistan, Litvanya, Moldova ve Ukrayna ise çekimser kaldı.

Karar, yaklaşık 500 yıldır kullanılan Mercator projeksiyonunun tamamen kaldırılması anlamına gelmiyor. Özellikle denizcilik gibi teknik alanlarda Mercator projeksiyonunun kullanılmaya devam etmesi beklenirken, kıtaların göreli büyüklüklerinin önem taşıdığı alanlarda daha gerçekçi haritaların kullanılması hedefleniyor.

Mercator’da Afrika küçük, Grönland büyük

Flaman kartograf Gerardus Mercator tarafından 1569 yılında geliştirilen Mercator projeksiyonu, özellikle denizcilikte kullanılmak üzere tasarlandı. Dünya’nın küresel yüzeyinin düzleme aktarılması nedeniyle bu projeksiyonda, özellikle kutuplara yaklaşıldıkça kara parçaları gerçek boyutlarından daha büyük görünüyor.

Bu durumun en dikkat çekici örneklerinden biri Afrika ile Grönland arasındaki büyüklük farkında ortaya çıkıyor. Mercator haritasında Grönland Afrika’ya yakın büyüklükte görünürken, gerçekte Afrika’nın yüzölçümü Grönland’ın yaklaşık 14 katına ulaşıyor.

Equal Earth projeksiyonunda ise kıtaların yüzölçümleri gerçeğe daha yakın biçimde yansıtılıyor. Bu projeksiyonda Afrika’nın haritadaki göreli büyüklüğü artarken, Avrupa, Kuzey Amerika ve Grönland’ın göreli büyüklüğü azalıyor.

Söz konusu değişiklik, kıtaların gerçek yüzölçümlerinde herhangi bir değişiklik anlamına gelmiyor; yalnızca Dünya’nın düz bir harita üzerinde gösteriliş biçimini değiştiriyor.

Doç. Dr. Aslım: Dünya yeniden çiziliyor