“Her gün yüz kez göz önünde bulundurduğum bir gerçek var: Yaptıklarım ve çabalarım, temellerini ölmüş ya da yaşmakta olan başka insanların çalışmalarında buluyor ve ben aldıklarım kadarını eksiksiz verebilmem için çok çaba harcamak zorundayım.”
Albert Einstein’ın burada vurguladığı temel düşünce, insanın kendi çabasını ve başarılarını yalnızca bireysel yeteneğinin, kişisel çabasının ya da yaşamı boyunca ortaya koyduğu işlerin bir sonucu olarak görmemesi gerektiğidir. İnsan, sahip olduğu imkânların, ulaştığı başarıların ve yaptıklarının ardında başkalarının katkılarının, emeğinin ve toplumsal koşulların sunduğu fırsatların da bulunduğunu unutmamalıdır. Kendini her zaman merkeze koymak, kendi başarısını her şeyin önünde tutmak ve her şey kendiyle başlamış gibi hareket etmek yerine, başkalarının payını da görebilmeli ve hayatın yalnızca kendisinden ibaret olmadığını bilmelidir.
Albert Einstein bakış açısı, insanın kendisini toplumdan bağımsız, kendi kendine yeterli ve yalnızca kendi başarısından sorumlu bir varlık olarak değerlendirmesine karşı güçlü bir itirazdır.
Bu, neoliberalizmin bireyciliğine ve bencilliğine karşı bir itirazdır.
Çünkü hiçbir insan, hiçbir kurum, hiçbir toplum ve hiçbir kuşak, tarihten kopuk var olmaz. Her şey, kendisinden önce atılmış adımların üzerinde yükselir ve var olur. Bugünün kazanımları geçmişin birikiminden beslenirken yarının olanakları da bugünün emeğiyle şekillenir.
Albert Einstein’ın bu düşüncesi çerçevesinde, eğitim, kültür ve sanata bakalım bu “PAZAR”
KIBRISLI TÜRK TOPLUMUNDA BU SORUMLULUK NE KADAR?..
Bir toplumun varlığını yalnızca siyasal kurumları, ekonomik kaynakları ya da coğrafyası belirlemez. O toplumun dili, düşünme biçimi, duyarlılığı, tarihsel hafızası, eğitim anlayışı, kültürel üretimi, sanatsal yaratıcılığı ve kuşaklar arasında oluşturduğu bilgi aktarımı da toplumsal varlığın temel unsurlarıdır.
Kıbrıslı Türk toplumu, tarih boyunca farklı siyasal ve toplumsal koşullar altında kendi eğitim kurumlarını, kültürel değerlerini ve sanatsal birikimini oluşturur. Öğretmenlerin, yazarların, şairlerin, sanatçıların, araştırmacıların, kültür insanlarının ve toplumun farklı kesimlerinin çabalarıyla ortaya çıkan bu birikim, bugünkü kuşaklara ulaşan ortak bir mirastır.
Ancak bu mirasın gereği gibi korunduğu ve geliştirildiğini söyleyemem.
Bu nedenle asıl mesele, geçmişte kültürel ve sanatsal değerlerin, bugün nasıl değerlendirildiği ve yeniden üretildiği ve geleceğe hangi koşullarda aktarılacağı meselesidir.
Bu bağlamda Kıbrıslı Türk toplumunda eğitim, kültür ve sanat alanlarına bu yazının olanakları ölçüsünde bakalım...
EĞİTİM...
Eğitim, bir toplumun tarihsel ve kültürel birikimini kuşaklar arasında aktaran en temel kurumlardan biridir. Ancak eğitimin işlevi, geçmişte üretilmiş bilgileri yeni kuşaklara ezberletmekten ibaret değildir. Eğitim, aynı zamanda bu bilgilerin sorgulanmasını, geliştirilmesini ve yeni koşullara uygun biçimde yeniden üretilmesini sağlamakla sorumludur.
Kıbrıslı Türk toplumunun eğitim tarihine bakıldığında, öğretmenlerin, ailelerin ve eğitim kurumlarının büyük çabalar gösterdiği görülür. Bu çabalar sayesinde, toplumlar arası çatışmaların yaşandığı dönemlerde ve enklavlarda yaşandığı zor koşullar altında bile eğitim devam eder ve laik, çağın gereklerine uygun anlayış korunmaya çalışılır.
Oysa günümüzde Kıbrıslı Türk toplumunda eğitim, bir yandan kamusal ve eşitlik ilkesi çerçevesinde toplumsal bir hak olmaktan uzaklaştırılarak ticari bir metaya dönüştürülür!.. Diğer yandan ise, siyasal İslamcı anlayışların müdahaleleriyle laik, bilimsel ve özgürlükçü niteliğinden uzaklaştırılmaya ve gerici, dogmatik bir kimliğe büründürülmeye çalışılır.
Bugünün meselesi, dünden bugüne gelen eğitim kurumlarını yalnızca devralmak değildir. Mesele, Albert Einstein’ın vurguladığı sorumlulukta eğitimi daha nitelikli, daha eşitlikçi, daha laik ve daha özgürleştirici hale getirmektir.
Ayrıca eğitim, insanın kendisini ve dünyayı anlamasına, yorumlamasına, toplumsal sorunları değerlendirmesine, eleştirel ve bilimsel düşünce geliştirmesine ve kolektif yaşamın sorumluluğunu üstlenmesine yardımcı olmalıdır.
Kıbrıslı Türk toplumunda eğitimin niteliği değerlendirilirken yalnızca sınav sonuçlarına, diplomalara -ki o diplomaların çoğunun nasıl alındığı herkesin malumudur- veya mezun sayılarına bakmak eğitim niteliğini ortaya koymaz. Öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri, yaratıcılıkları, bilimsel merakları, tarih ve toplum bilinci ve kültürel sanatsal üretime katılma olanakları da dikkate alınmalıdır.
Çünkü bilgi aktarımı ile yaratıcı özgür düşünce geliştirme aynı şey değildir.
KÜLTÜR...
Kültür, bir toplumun geçmişten bugüne taşıdığı değerlerin, dilin, geleneklerin, anlatıların, yaşam biçimlerinin ve ortak deneyimlerinin bütünüdür. Ancak kültürü, geçmişten kalan unsurların değişmeden saklandığı, sandıklarda korunduğu, durağan bir alan olarak düşünmemeliyiz. Her kuşak, kendisine ulaşan kültürel mirası kendi yaratıcılığı ile yorumlar, dönüştürür ve sonraki kuşaklara aktarır.
Kıbrıslı Türk toplumunun kültürel birikimi de uzun bir tarihsel süreç içinde oluşur. Kıbrıs ağzı, halk edebiyatı, türküler, masallar, atasözleri, yerel mutfak kültürü, geleneksel zanaatlar, halk dansları ve gündelik yaşam pratikleri bu birikimin önemli parçalarıdır.
Bununla birlikte kültürel mirasın korunması, onu yalnızca geçmişe ait bir değer olarak korumak ve sergilemekle sınırlı kalırsa o miras işlevsizleşir. Bir kültürün gerçekten yaşaması, toplumun günlük hayatında anlam taşımaya devam etmesiyle sağlanır.
Örneğin Kıbrıs halk müziğinin korunması, yalnızca eski kayıtların arşivlenmesi anlamına gelmemeli. Geleneksel ezgilerin genç müzisyenler tarafından öğrenilmesi, yorumlanması ve yeni eserlerin üretilmesinde kaynak olarak kullanılması gerekir. Daha önce bir yazımda da belirttiğim gibi, toplumun gelenekleri ve folkloru çağdaş sanatın “MAYASI” olarak kullanılmalıdır.
Kültürel süreklilik, ancak aktarım ile yenilenmenin birlikte gerçekleştiği koşullarda güçlenir.
Bugün Kıbrıslı Türk toplumunun kültürel sorumluluğu, Albert Einstein’ın belirttiği gibi, geçmişten kalan değerleri yalnızca korumak olmamalıdır... Bu mirasın yeni kuşaklar tarafından benimsenebileceği, sorgulanabileceği ve yeniden üretilebileceği ortam ve koşullar oluşturulmalıdır.
SANAT...
Sanat, bir toplumun kültürel birikimini, değerlerini ve yaşam biçimini yansıtan, insanın duygu, düşünce ve deneyimlerini yaratıcı yollarla, estetik değerlerle ifade etmesini sağlayan güçlü bir anlatım alanıdır. Aynı zamanda sanat, yalnızca var olanı yansıtmakla kalmaz, toplumsal koşulları sorgular, mevcut düzeni tartışmaya açar ve insanı farklı bakış açılarıyla düşünmeye davet eder. Bu yönüyle sanat, hem toplumun kendini tanımasına hem de değişim ve dönüşümün mümkün hâle gelmesine katkıda bulunur.
Edebiyat, müzik, tiyatro, resim, heykel, fotoğraf ve diğer sanat dalları, geçmişten devralınan deneyimlerin yeni biçimlerde yorumlanmasını sağlar. Sanatçı, kendisinden önce oluşturulmuş kültürel ve düşünsel birikimden yararlanır ve bu birikimi zenginleştirerek ona yeni anlamlar kazandırır.
Sanat alanında bugünün genç kuşaklarına düşen en önemli sorumluluk, geçmiş kuşakların birikimini reddetmek ya da görmezden gelmek olmamalıdır. Tam tersine bu mirası anlamak, ondan öğrenmek ve geliştirerek geleceğe taşımaktır. Çünkü hiçbir sanatçı, hiçbir yaratıcı düşünce ve hiçbir başarı, kendiliğinden ortaya çıkmaz. Her yeni üretim, kendinden önce gelenlerin emeği, deneyimi ve birikimi üzerinde yükselir. Albert Einstein’ın da vurguladığı gibi: “Yaptıklarım ve çabalarım, temellerini ölmüş ya da yaşamakta olan başka insanların çalışmalarında buluyor. Ben de aldıklarım kadarını eksiksiz verebilmek için çok çaba harcamalıyım.”
Bu düşünce, genç sanatçılar için önemli bir yol göstericidir... Geçmişin birikimini tanımak, emeğe saygı duymak ve öğrenilenleri yeni üretimlerle zenginleştirerek geleceğe aktarmak…
Bu nedenle BU SEÇİM ORTAMINDA şunu da söyleyeyim; dünden bugüne bugünden yarına sanatsal üretimin devam edebilmesi için yeni kuşakların yaratıcı çalışmalar yapabilecekleri olanakların geliştirilmesi, düzenlemelerin yapılması mutlaka gerekir.
Ve sanatçının özgürlüğü esastır. Ayrıca sanat üretiminin maddi ve kurumsal koşulları da hayati derecede önemlidir. Sanatın yalnızca piyasanın taleplerine, siyasi beklentilere veya resmi kültür anlayışına bağlı kalması, yaratıcı özgürlüğü sakatlar hatta yok eder.
Bu nedenle sanat kurumlarının ÖZERK ve BAĞIMSIZ bir yapıya sahip olması sanatın doğası gereği mutlaka gerekir. Sanatçılar farklı düşünceleri ifade edebilmeli, eleştirebilmeli, toplumsal sorunları ve her anlamda ve alanda statükoyu sorgulayabilmelidir.
Bu yazı toplam 171 defa okunmuştur.
